Vì sao cảm lây và lây bằng cách nào

Hiểu đúng cách virus lây giúp biết biện pháp nào thật sự hiệu quả — và biện pháp nào chỉ là thói quen.

Ba đường lây chính

1. Giọt bắn

Khi người bệnh ho, hắt hơi, nói to hoặc hát, các giọt nhỏ chứa virus bắn ra không khí.

Người ở gần hít phải hoặc giọt bắn vào mắt mũi miệng.

Đây là đường lây quan trọng nhất trong tiếp xúc gần.

2. Qua tay và bề mặt

Đường này hay bị đánh giá thấp.

Trình tự:

1. Người bệnh hắt hơi vào tay, hoặc lau mũi.
2. Chạm vào tay nắm cửa, điện thoại, bàn phím, nút thang máy, tay vịn.
3. Người khác chạm vào bề mặt đó.
4. Đưa tay lên dụi mắt, ngoáy mũi, chạm miệng.

Bước cuối là bước quyết định — và con người làm việc đó rất nhiều lần mỗi giờ mà không ý thức.

Đây là lý do rửa tay là biện pháp hiệu quả nhất.

3. Hạt nhỏ lơ lửng trong không khí

Trong không gian kín, thiếu thông gió, đông người, các hạt rất nhỏ có thể lơ lửng và lan xa hơn.

Đây là lý do thông gió có vai trò thực tế.

Thời gian lây

Đây là phần quan trọng và ít người biết.

Với cúm, khả năng lây thường bắt đầu từ trước khi có triệu chứng.

• Lây mạnh nhất trong vài ngày đầu có triệu chứng.
• Giảm dần sau đó.
• Trẻ em và người suy giảm miễn dịch có thể lây lâu hơn.

Hệ quả thực tế: người ta lây cho người khác trước khi biết mình bệnh.

Đây là lý do dịch lan nhanh, và cũng là lý do vì sao chỉ tránh người đang ho không đủ.

Các biện pháp có bằng chứng

Rửa tay — hiệu quả nhất

Cách rửa đúng:

• Làm ướt tay, xoa xà phòng.
• Chà kỹ ít nhất hai mươi giây — đây là phần hay bị làm qua loa.
• Chà cả kẽ ngón, mu bàn tay, đầu ngón, ngón cái, cổ tay.
• Rửa sạch dưới vòi nước chảy.
• Lau khô.

Khi nào rửa:

• Sau khi ho, hắt hơi, lau mũi.
• Trước khi ăn, trước khi chuẩn bị thức ăn.
• Sau khi về nhà.
• Sau khi chạm bề mặt công cộng.
• Sau khi chăm sóc người ốm.

Nước rửa tay khô có cồn là lựa chọn thay thế khi không có nước và xà phòng.

Hạn chế đưa tay lên mặt

Khó thực hiện nhưng có hiệu quả — đặc biệt là dụi mắt và ngoáy mũi.

Che miệng khi ho, hắt hơi

Bằng khuỷu tay hoặc khăn giấy, không bằng lòng bàn tay.

Lý do rõ ràng: tay che miệng rồi sẽ chạm vào mọi thứ.

Khăn giấy dùng xong bỏ ngay, rồi rửa tay.

Ở nhà khi ốm

Đây là biện pháp có tác động lớn nhất tới cộng đồng — và cũng là biện pháp khó thực hiện nhất vì lý do công việc.

Nhưng đáng cân nhắc: đi làm khi đang sốt vừa không hiệu quả, vừa lây cho đồng nghiệp, vừa làm mình lâu khỏi hơn.

Khẩu trang

Có ích ở nơi đông người kín, và đặc biệt có ích khi chính mình đang ốm mà buộc phải ra ngoài.

Thông gió

Mở cửa sổ, để không khí lưu thông — đơn giản mà hiệu quả trong không gian kín.

Tiêm phòng cúm

Với cúm mùa, tiêm phòng hằng năm là biện pháp có bằng chứng — đặc biệt quan trọng với nhóm nguy cơ cao.

Sẽ nói kỹ ở chuyên mục phòng bệnh.

Những điều không đúng như nhiều người nghĩ

"Ra gió bị cảm"

Cảm do virus, không do gió.

Không tiếp xúc với virus thì đứng trước quạt cả ngày cũng không bị cảm.

Vì sao có hiểu nhầm này:

• Mùa lạnh là mùa virus lưu hành mạnh.
• Mùa lạnh người ta ở trong nhà nhiều, đóng kín cửa — dễ lây hơn.
• Không khí khô làm niêm mạc mũi khô, có thể giảm hàng rào bảo vệ.

Nhưng nguyên nhân vẫn là virus.

"Tắm xong bị cảm"

Tương tự — tắm không gây cảm.

Tuy nhiên khi đang ốm, để lạnh làm người khó chịu hơn, nên giữ ấm vẫn là việc nên làm cho dễ chịu.

"Uống vitamin liều cao thì không bị cảm"

Bằng chứng về việc bổ sung vitamin liều cao phòng được cảm lạnh ở người khoẻ mạnh là rất hạn chế.

Một chế độ ăn đủ chất có ý nghĩa hơn là uống liều cao.

Phòng lây trong nhà

Khi một người trong nhà bị cảm hoặc cúm:

• Người bệnh nên ở phòng riêng nếu có điều kiện.
• Mở cửa thông gió.
• Dùng khăn mặt, cốc riêng.
• Lau các bề mặt hay chạm — tay nắm cửa, công tắc, điều khiển.
• Rửa tay thường xuyên cho cả nhà.
• Người bệnh đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần.
• Hạn chế tiếp xúc với người trong nhóm nguy cơ cao — người già, trẻ nhỏ, người có bệnh nền.

Mục cuối quan trọng nhất trong các gia đình nhiều thế hệ: một trận cúm nhẹ với người trẻ có thể là chuyện nghiêm trọng với ông bà.

Câu hỏi thường gặp