Cảm cúm ở người có bệnh nền: khi nào cần lo hơn

Với người khoẻ mạnh, cảm cúm là chuyện khó chịu vài ngày.

Với người có bệnh mạn tính, nó có thể là chuyện khác.

Vì sao khác

Nhiễm trùng tạo thêm gánh nặng:

• Viêm toàn thân làm cơ quan vốn yếu phải làm việc nhiều hơn.
• Sốt làm tăng nhu cầu oxy và năng lượng.
• Ăn uống kém ảnh hưởng tới việc dùng thuốc.
• Mất nước ảnh hưởng tới thận và tuần hoàn.
• Stress của bệnh làm thay đổi các chỉ số.

Kết quả: bệnh nền có thể mất kiểm soát.

Nguyên tắc chung cho mọi bệnh nền

1. Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền.
2. Đi khám sớm hơn người bình thường.
3. Theo dõi các chỉ số thường xuyên hơn.
4. Bù đủ nước — trong giới hạn bác sĩ cho phép.
5. Hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc cảm.
6. Tiêm phòng cúm hằng năm.
7. Biết trước kế hoạch khi ốm — hỏi bác sĩ ở lần khám định kỳ.

Mục số một quan trọng nhất: tự ngừng thuốc huyết áp, thuốc tim hay thuốc tiểu đường khi đang ốm có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Mục cuối rất đáng làm và ít người làm: hỏi trước "nếu con/cháu bị cảm thì cần làm gì khác không ạ?"

Hen và bệnh phổi mạn tính

Vì sao đáng lo

Nhiễm virus đường hô hấp là yếu tố khởi phát đợt cấp phổ biến nhất.

Cần chuẩn bị

• Có sẵn thuốc cắt cơn và kiểm tra còn dùng được.
• Biết dùng đúng cách — kỹ thuật xịt ảnh hưởng lớn tới hiệu quả.
• Có kế hoạch xử trí hen do bác sĩ hướng dẫn.
• Không ngừng thuốc dự phòng.

Dấu hiệu cần chú ý

• Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn bình thường — dấu hiệu quan trọng nhất.
• Thở khò khè tăng.
• Tức ngực.
• Ho nhiều hơn, đặc biệt về đêm.
• Khó thở khi làm việc nhẹ.
• Thức giấc vì khó thở.

Đi cấp cứu nếu

• Thuốc cắt cơn không đỡ.
• Khó thở nhiều, không nói được cả câu.
• Môi tím.
• Lú lẫn.

Bệnh tim

Vì sao đáng lo

• Sốt làm tim đập nhanh hơn, tăng gánh nặng.
• Nhiễm trùng gây viêm toàn thân.
• Mất nước ảnh hưởng tuần hoàn.
• Một số thuốc cảm ảnh hưởng tới tim và huyết áp.

Cần lưu ý

• Không tự dùng thuốc cảm có thành phần co mạch — hỏi dược sĩ.
• Không ngừng thuốc tim.
• Theo dõi huyết áp nếu vẫn đo được.
• Chú ý cân nặng nếu đang theo dõi tình trạng phù.
• Uống nước theo hướng dẫn của bác sĩ — không tự uống quá nhiều nếu đã được giới hạn.

Đi khám ngay nếu

• Đau ngực.
• Khó thở tăng.
• Phù chân tăng.
• Tăng cân nhanh trong vài ngày — gợi ý ứ dịch.
• Tim đập không đều.
• Không nằm được vì khó thở.
• Choáng, ngất.

Tiểu đường

Đây là nhóm cần chú ý đặc biệt.

Vì sao đáng lo

• Ốm làm đường huyết dao động — thường tăng do stress của nhiễm trùng.
• Ăn kém có thể gây hạ đường huyết nếu vẫn dùng thuốc.
• Mất nước làm tình hình xấu hơn.
• Đường huyết cao làm chậm hồi phục và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Cần làm

• Theo dõi đường huyết thường xuyên hơn bình thường.
• Không tự bỏ thuốc kể cả khi ăn kém — nhưng phải theo dõi sát.
• Cố gắng ăn uống đều, chia nhỏ bữa.
• Uống nhiều nước.
• Chú ý lượng đường trong thuốc cảm dạng siro, viên sủi và trong nước bù.
• Có sẵn thứ gì đó chứa đường nhanh để xử trí nếu hạ đường huyết.

Liên hệ bác sĩ nếu

• Không ăn uống được.
• Đường huyết cao kéo dài hoặc thấp bất thường.
• Nôn nhiều.
• Thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ.
• Lú lẫn.
• Rất mệt, khát nhiều, tiểu nhiều.

Nên hỏi trước bác sĩ: "Khi cháu bị ốm thì có cần điều chỉnh thuốc không ạ?"

Bệnh thận

Cần lưu ý

• Nhiều thuốc cần chỉnh liều theo chức năng thận — không tự dùng.
• Một số thuốc giảm đau hạ sốt cần thận trọng — hỏi bác sĩ.
• Mất nước làm chức năng thận xấu đi.
• Nhưng uống quá nhiều nước cũng có thể là vấn đề nếu đã được giới hạn.

Đây là nhóm cần hỏi bác sĩ về lượng nước và về thuốc — không tự quyết định.

Đi khám nếu

• Tiểu ít đi rõ.
• Phù tăng.
• Buồn nôn, nôn nhiều.
• Mệt bất thường.
• Lú lẫn.

Suy giảm miễn dịch

Gồm người đang điều trị ung thư, sau ghép tạng, dùng thuốc ức chế miễn dịch, bệnh tự miễn đang điều trị.

Nguyên tắc

• Liên hệ bác sĩ điều trị ngay khi có triệu chứng — không chờ.
• Không tự dùng thuốc — kể cả thuốc cảm thông thường.
• Triệu chứng có thể không điển hình.
• Sốt ở nhóm này luôn cần được đánh giá.
• Nguy cơ biến chứng cao hơn nhiều.
• Cần các biện pháp phòng lây chặt chẽ hơn.

Với người đang hoá trị, sốt là tình huống cần liên hệ ngay với ê-kíp điều trị — họ thường có hướng dẫn riêng về việc này.

Người cao tuổi có nhiều bệnh

Nhóm này gộp nhiều yếu tố nguy cơ.

• Dấu hiệu thường không điển hình.
• Dùng nhiều thuốc — nguy cơ tương tác khi thêm thuốc cảm.
• Dễ mất nước.
• Dễ lú lẫn khi nhiễm trùng.
• Dễ ngã.
• Hồi phục chậm hơn.

Với nhóm này, nên đi khám sớm thay vì theo dõi tại nhà.

Chuẩn bị trước

Việc nên làm ở lần khám định kỳ tiếp theo — hỏi bác sĩ:

1. "Khi cháu bị cảm cúm thì cần làm gì khác không ạ?"
2. "Có cần điều chỉnh thuốc không?"
3. "Dấu hiệu nào thì phải liên hệ ngay?"
4. "Thuốc cảm nào cháu dùng được, loại nào cần tránh?"
5. "Cháu có nên tiêm phòng cúm không?"
6. "Liên hệ ai khi cần?"

Có câu trả lời trước giúp xử lý bình tĩnh hơn nhiều khi thật sự ốm.

Câu hỏi thường gặp