Cúm, COVID hay bệnh hô hấp khác: phân biệt thế nào

Sốt, ho, đau họng, mệt mỏi — những triệu chứng này có thể do rất nhiều loại virus khác nhau gây ra.

Bài này nói về việc phân biệt chúng, và về việc khi nào thì việc phân biệt thật sự quan trọng.

Các tác nhân thường gặp

Nhiều nhóm virus khác nhau gây bệnh đường hô hấp:

• Virus cúm.
• Virus gây COVID.
• Các virus gây cảm lạnh thông thường.
• Virus hợp bào hô hấp — đặc biệt quan trọng ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.
• Nhiều loại khác.

Và trong một số trường hợp, nguyên nhân là vi khuẩn chứ không phải virus.

Vì sao khó phân biệt bằng triệu chứng

Các triệu chứng chồng lấn rất nhiều:

Không có triệu chứng nào đủ đặc hiệu để tự kết luận.

Về mất khứu giác: trước đây được coi là gợi ý mạnh cho COVID, nhưng nó cũng gặp trong các bệnh hô hấp khác — và không phải ai mắc COVID cũng có triệu chứng này.

Khi nào việc biết chắc là quan trọng

Đây là câu hỏi thực tế hơn.

Trường hợp việc xét nghiệm có ý nghĩa

• Người thuộc nhóm nguy cơ cao — vì kết quả ảnh hưởng tới quyết định dùng thuốc kháng virus.
• Người có biểu hiện nặng.
• Sống cùng người nguy cơ rất cao — cần biết để có biện pháp bảo vệ phù hợp.
• Nơi làm việc có quy định — cơ sở y tế, viện dưỡng lão, trường học.
• Khi bác sĩ thấy cần cho việc chẩn đoán.

Trường hợp thường không cần thiết

Với người khoẻ mạnh, triệu chứng nhẹ, không thuộc nhóm nguy cơ — việc biết chính xác tên virus thường không thay đổi cách chăm sóc.

Nguyên tắc xử lý là như nhau: nghỉ ngơi, bù nước, giảm triệu chứng, hạn chế lây, theo dõi.

Nguyên tắc chăm sóc chung

Khi chưa biết chắc là bệnh gì, có thể áp dụng nguyên tắc chung:

1. Nghỉ ngơi

Cơ thể cần năng lượng để chống nhiễm trùng.

2. Bù đủ nước

Sốt làm mất nước nhanh. Uống nước, nước cháo, oresol nếu cần.

3. Giảm triệu chứng cho dễ chịu

Hạ sốt nếu khó chịu, súc họng, nhỏ mũi nước muối.

Hỏi dược sĩ về thuốc nếu đang dùng thuốc khác hoặc có bệnh nền.

4. Hạn chế lây

• Ở nhà khi có thể.
• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc.
• Rửa tay thường xuyên.
• Thông gió.
• Tránh tiếp xúc với người nguy cơ cao.

5. Theo dõi dấu hiệu trở nặng

Đây là phần quan trọng nhất — sẽ nói kỹ ở chuyên mục riêng.

Dấu hiệu cần đi khám — chung cho mọi nguyên nhân

• Khó thở, thở nhanh.
• Đau tức ngực.
• Lú lẫn, li bì.
• Không uống được nước.
• Sốt cao không hạ.
• Môi tím.
• Đang đỡ rồi lại nặng lên.
• Triệu chứng kéo dài bất thường.

Các dấu hiệu này không phụ thuộc vào việc là virus nào — chúng nói lên mức độ nặng, và đó mới là điều quan trọng.

Nếu làm xét nghiệm nhanh

Vài điều cần biết:

• Kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn — đặc biệt khi làm quá sớm hoặc lấy mẫu không đúng cách.
• Làm đúng hướng dẫn — lấy mẫu đúng vị trí, đúng thời gian đọc kết quả.
• Kiểm tra hạn dùng của bộ kit.
• Mua ở nơi tin cậy — hàng giả có tồn tại.
• Kết quả chỉ là một phần — triệu chứng và diễn biến vẫn quan trọng hơn.

Điểm cuối đáng nhấn: một kết quả âm tính không có nghĩa là không cần đi khám nếu đang có dấu hiệu nặng.

Về việc cách ly

Các khuyến cáo về cách ly thay đổi theo thời gian và theo tình hình dịch tễ.

Nguyên tắc chung hợp lý cho mọi bệnh hô hấp:

• Ở nhà khi đang sốt và trong những ngày đầu có triệu chứng.
• Đeo khẩu trang khi buộc phải tiếp xúc.
• Tránh xa người nguy cơ cao — đây là điều quan trọng nhất.
• Tuân thủ quy định của nơi làm việc và cơ sở y tế.

Một cách nhìn thực tế

Việc có nhiều loại virus gây triệu chứng giống nhau nghe có vẻ phức tạp.

Nhưng nó dẫn tới một kết luận khá đơn giản:

Với người khoẻ mạnh, cách chăm sóc gần như giống nhau dù là virus nào.

Điều thật sự cần chú ý không phải là tên của virus, mà là:

• Mình có thuộc nhóm nguy cơ không?
• Có dấu hiệu trở nặng không?
• Có ai trong nhà cần được bảo vệ không?

Ba câu hỏi đó quan trọng hơn nhiều so với việc đặt tên chính xác cho bệnh.

Câu hỏi thường gặp