Bị cảm nhiều lần trong năm có phải là miễn dịch kém không

"Sao em cứ bị cảm suốt, chắc sức đề kháng kém."

Đây là mối lo rất phổ biến. Nhưng con số bình thường có thể cao hơn nhiều người nghĩ.

Bao nhiêu lần là bình thường

Các mốc tham khảo:

• Người lớn — vài lần mỗi năm.
• Trẻ nhỏ — nhiều hơn đáng kể, đặc biệt trong những năm đầu.
• Trẻ mới đi nhà trẻ — có thể ốm rất thường xuyên trong năm đầu.

Với trẻ, con số này thường làm cha mẹ hoảng. Nhưng nó có lý do.

Vì sao trẻ hay ốm hơn

• Chưa gặp nhiều loại virus — mỗi lần nhiễm là một lần cơ thể học cách nhận biết.
• Môi trường nhà trẻ — đông trẻ, tiếp xúc gần, chia sẻ đồ chơi.
• Trẻ nhỏ chưa biết che miệng khi ho hắt hơi, hay cho tay lên mặt và vào miệng.
• Đường thở nhỏ nên triệu chứng dễ rõ hơn.

Số lần ốm thường giảm dần khi trẻ lớn — đây là diễn biến tự nhiên, không phải nhờ một loại thuốc nào.

Nhiều cha mẹ cho con uống đủ loại sản phẩm tăng đề kháng, rồi thấy con đỡ ốm hơn sau vài năm — và quy công cho sản phẩm. Thực ra đó là quá trình tự nhiên của việc lớn lên.

Vì sao có rất nhiều loại virus

Điểm cốt lõi: có rất nhiều loại virus khác nhau gây cảm lạnh.

Miễn dịch có được sau khi nhiễm một loại thường không bảo vệ khỏi các loại khác.

Và với cúm, virus thay đổi theo thời gian — đó là lý do vắc-xin cúm được cập nhật hằng năm.

Vì vậy: bị cảm nhiều lần không có nghĩa là hệ miễn dịch hỏng. Nó chỉ có nghĩa là gặp nhiều loại virus khác nhau.

Các yếu tố làm dễ ốm hơn

Trước khi nghĩ tới bệnh lý miễn dịch, nên xem các yếu tố thực tế:

• Thiếu ngủ kéo dài — yếu tố có tác động rõ.
• Căng thẳng kéo dài.
• Môi trường đông người — đi làm bằng phương tiện công cộng, làm việc nơi đông người, có con nhỏ đi nhà trẻ.
• Hút thuốc hoặc sống cùng người hút thuốc.
• Ô nhiễm không khí.
• Ăn uống thiếu chất.
• Bệnh nền chưa kiểm soát tốt — tiểu đường, bệnh phổi.
• Viêm mũi dị ứng chưa được điều trị.
• Ít vận động.

Điểm áp chót đáng chú ý: một số người tưởng mình "cảm suốt" thực ra đang có viêm mũi dị ứng — như đã nói ở bài riêng.

Khi nào nên nghĩ tới vấn đề thật sự

Số lần ốm không phải là chỉ báo tốt nhất. Tính chất của các đợt ốm mới là điều đáng chú ý.

Các dấu hiệu gợi ý nên đi khám:

• Các đợt nhiễm trùng nặng bất thường — phải nằm viện.
• Nhiễm trùng ở cơ quan sâu — viêm phổi nhiều lần, nhiễm trùng máu.
• Cần kháng sinh đường tĩnh mạch nhiều lần.
• Chậm hồi phục — mỗi đợt kéo rất dài.
• Nhiễm trùng bởi các tác nhân bất thường.
• Ở trẻ: chậm lớn, không tăng cân.
• Sụt cân, mệt mỏi kéo dài.
• Tiền sử gia đình có vấn đề miễn dịch.
• Nấm miệng, nấm da tái đi tái lại.

Đây là những dấu hiệu về mức độ nặng, không phải về số lần.

Một người bị cảm nhẹ sáu lần một năm khác hẳn với người bị viêm phổi hai lần một năm.

Những việc thật sự giúp giảm số lần ốm

Không hấp dẫn nhưng có bằng chứng:

Ngủ đủ

Đây là yếu tố hay bị xem nhẹ nhất mà có tác động rõ nhất.

Ăn đa dạng, đủ chất

Đủ đạm, đủ rau củ quả, đủ vi chất.

Một chế độ ăn đầy đủ có ý nghĩa hơn là bổ sung một vài chất liều cao.

Vận động đều đặn

Vận động vừa phải, đều đặn.

Không hút thuốc

Hút thuốc làm tổn thương hàng rào bảo vệ đường hô hấp.

Điều này áp dụng cả với việc hút thuốc thụ động trong nhà — đặc biệt quan trọng nếu có trẻ nhỏ.

Rửa tay

Biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để giảm lây.

Tiêm phòng cúm

Đặc biệt với nhóm nguy cơ cao.

Giảm căng thẳng, có thời gian nghỉ

Khó thực hiện nhưng có ý nghĩa.

Kiểm soát tốt bệnh nền

Nếu có tiểu đường, hen, bệnh phổi mạn — kiểm soát tốt giúp giảm nguy cơ biến chứng khi nhiễm virus.

Về các sản phẩm tăng đề kháng

Đây là nhóm sản phẩm được quảng cáo mạnh, đặc biệt nhắm vào cha mẹ có con hay ốm.

Cần biết:

• Bằng chứng về hiệu quả nhìn chung hạn chế.
• Nhiều sản phẩm chứa lượng đường đáng kể.
• Một số có thể tương tác với thuốc đang dùng.
• Chi phí tích luỹ theo thời gian không nhỏ.

Nếu muốn dùng, nên hỏi bác sĩ nhi hoặc dược sĩ thay vì mua theo quảng cáo.

Và nếu con hay ốm, điều đáng làm trước tiên là rà soát giấc ngủ, chế độ ăn, môi trường sống — những thứ này thường có tác động lớn hơn.

Một cách nhìn cho cha mẹ

Giai đoạn con mới đi nhà trẻ và ốm liên tục là giai đoạn mệt mỏi thật — cho cả trẻ lẫn cha mẹ.

Nhưng điều đáng biết: với phần lớn trẻ, đây là giai đoạn sẽ qua.

Việc cần làm là chăm sóc đúng từng đợt, theo dõi dấu hiệu trở nặng, và đi khám khi cần — chứ không phải tìm một sản phẩm để chấm dứt hẳn việc con bị cảm.

Câu hỏi thường gặp