Cảm lạnh hay cúm: phân biệt bằng cách nào

Trong tiếng Việt hằng ngày, "cảm" là từ dùng chung cho nhiều thứ khác nhau.

Nhưng cảm lạnh và cúm là hai bệnh khác nhau, và sự khác nhau đó có ý nghĩa thực tế — với việc chăm sóc, với việc nghỉ ngơi, và với việc biết khi nào cần lo.

Cả hai đều do virus

Đây là điểm chung quan trọng nhất và cần nói trước:

Cả cảm lạnh lẫn cúm đều do virus gây ra — không phải vi khuẩn.

Hệ quả trực tiếp: kháng sinh không có tác dụng với cả hai.

Đây là điều sẽ được nói kỹ ở chuyên mục riêng, nhưng cần nhắc ngay từ bài đầu tiên.

Khác nhau ở đâu

Dấu hiệu phân biệt rõ nhất

Kiểu khởi phát.

Với cảm lạnh, người bệnh thường kể: "Hôm qua em thấy hơi rát họng, sáng nay bắt đầu chảy mũi."

Với cúm: "Sáng em vẫn bình thường, tới trưa thì người ê ẩm hết, sốt run lên."

Sự đột ngột đó là đặc trưng.

Dấu hiệu thứ hai: mức mệt

Người bị cảm lạnh khó chịu nhưng vẫn đi làm được, vẫn sinh hoạt được.

Người bị cúm thường không muốn làm gì cả — cảm giác mệt rã rời là đặc trưng, và nó không tương xứng với mức độ triệu chứng ở mũi họng.

Nhưng ranh giới không tuyệt đối

Cần nói thẳng: các mô tả trên là xu hướng chung, không phải quy luật cứng.

• Có người bị cúm nhẹ, trông giống cảm lạnh.
• Có người bị cảm lạnh mà mệt nhiều.
• Có nhiều loại virus khác cũng gây triệu chứng tương tự.

Chỉ xét nghiệm mới xác định chắc chắn.

Có cần xét nghiệm không

Với người khoẻ mạnh, không có dấu hiệu nặng, việc biết chính xác thường không thay đổi cách chăm sóc — cả hai đều nghỉ ngơi, bù nước, dùng thuốc giảm triệu chứng nếu cần.

Vì vậy bác sĩ không phải lúc nào cũng chỉ định xét nghiệm.

Xét nghiệm có ý nghĩa hơn khi:

• Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao.
• Có dấu hiệu nặng.
• Cần quyết định về thuốc kháng virus.
• Trong bối cảnh dịch, cần biết để cách ly phù hợp.

Diễn biến bình thường

Cảm lạnh

• Ngày 1–2: rát họng, hắt hơi, bắt đầu chảy mũi.
• Ngày 3–5: chảy mũi nhiều nhất, có thể nghẹt mũi, ho.
• Ngày 5–7: triệu chứng giảm dần.
• Ho có thể kéo dài thêm một hai tuần.

Cúm

• Khởi phát đột ngột: sốt, ớn lạnh, đau mỏi toàn thân, đau đầu.
• Ngày 1–3: triệu chứng nặng nhất.
• Ngày 4–7: sốt giảm, còn ho và mệt.
• Mệt và ho có thể kéo dài thêm một hai tuần.

Điểm cuối quan trọng: cảm giác mệt kéo dài sau cúm là diễn biến bình thường, không phải dấu hiệu bệnh nặng thêm.

Nhiều người lo lắng vì đã hết sốt cả tuần mà vẫn thấy đuối — đó là điều thường gặp.

Về màu dịch mũi

Đây là hiểu nhầm rất phổ biến.

Dịch mũi chuyển từ trong sang đục, vàng hoặc xanh trong quá trình cảm là diễn biến bình thường.

Nó phản ánh hoạt động của bạch cầu, không phải là bằng chứng của nhiễm khuẩn và không phải là chỉ định dùng kháng sinh.

Đây là một trong những lý do phổ biến nhất khiến kháng sinh bị dùng không cần thiết.

Khi nào cần đi khám

Đi khám ngay

• Khó thở, thở nhanh, hụt hơi.
• Đau tức ngực.
• Lú lẫn, ngủ gà, khó đánh thức.
• Không uống được nước, dấu hiệu mất nước.
• Sốt cao không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt.
• Co giật.
• Môi, đầu ngón tay tím.
• Nôn nhiều, không giữ được gì.

Dấu hiệu đặc biệt cần chú ý

Đang đỡ rồi lại sốt và mệt trở lại.

Đây là dấu hiệu gợi ý có thể có biến chứng — ví dụ nhiễm khuẩn thứ phát — và là lý do nên đi khám.

Nên đi khám sớm hơn nếu thuộc nhóm

• Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới hai tuổi.
• Người cao tuổi.
• Thai phụ và người mới sinh.
• Người có bệnh phổi mạn tính, hen.
• Người có bệnh tim.
• Người tiểu đường.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Người béo phì mức độ nặng.

Với các nhóm này, cúm có nguy cơ biến chứng cao hơn — và có thể có chỉ định dùng thuốc kháng virus nếu đến sớm.

Điều cần nhớ

Phần lớn trường hợp cảm lạnh và cúm ở người khoẻ mạnh tự khỏi, và việc chăm sóc tập trung vào:

• Nghỉ ngơi.
• Bù đủ nước.
• Giảm triệu chứng cho dễ chịu.
• Theo dõi dấu hiệu trở nặng.
• Tránh lây cho người khác.

Không có thuốc nào rút ngắn được cảm lạnh — và điều đó không sao, vì nó sẽ tự hết.

Câu hỏi thường gặp