Mùa cúm là chuyện lặp lại hằng năm. Một chút chuẩn bị trước giúp gia đình xử lý bình tĩnh hơn khi có người ốm.
Trước mùa dịch
Tiêm phòng
Việc có tác động lớn nhất.
Nên ưu tiên:
- Người cao tuổi trong nhà.
- Trẻ nhỏ từ độ tuổi được phép.
- Thai phụ.
- Người có bệnh mạn tính.
- Và cả những người khoẻ mạnh sống cùng họ — để giảm nguy cơ mang bệnh về.
Nên hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về lịch cụ thể.
Kiểm soát tốt bệnh nền
Người có hen, bệnh phổi, tiểu đường, bệnh tim nên đi khám định kỳ đúng hẹn và kiểm soát tốt trước mùa dịch.
Bệnh nền được kiểm soát tốt thì nguy cơ biến chứng khi nhiễm virus thấp hơn.
Rà soát thuốc
Người có bệnh mạn tính nên bảo đảm có đủ thuốc, không để hết giữa lúc đang ốm không đi lấy được.
Những gì nên có sẵn trong nhà
Dụng cụ
- Nhiệt kế — kiểm tra xem còn hoạt động tốt không, thay pin nếu cần.
- Khăn giấy.
- Túi đựng rác có nắp.
Thuốc và vật tư
- Thuốc hạ sốt phù hợp cho từng thành viên — hỏi dược sĩ về loại và dạng phù hợp với tuổi, cân nặng và bệnh nền.
- Oresol — rất hữu ích khi sốt cao, nôn, tiêu chảy.
- Nước muối sinh lý để nhỏ mũi, súc họng.
- Khẩu trang.
- Xà phòng, nước rửa tay khô.
Lưu ý về thuốc hạ sốt:
- Thuốc cho trẻ tính theo cân nặng — cần đúng dạng và đúng nồng độ.
- Không dùng thuốc của người lớn cho trẻ.
- Kiểm tra hạn dùng.
- Cất xa tầm với trẻ.
- Cẩn thận với thuốc cảm phối hợp nhiều thành phần — dễ dùng chồng liều hạ sốt mà không biết.
Thông tin
- Số điện thoại cơ sở y tế gần nhất.
- Số bác sĩ theo dõi cho người có bệnh mạn tính.
- Danh sách thuốc và bệnh nền của từng người trong nhà.
- Giấy tờ bảo hiểm y tế.
Điều KHÔNG nên dự trữ
Kháng sinh.
Lý do:
- Kháng sinh không có tác dụng với virus cúm.
- Tự dùng kháng sinh gây kháng thuốc.
- Có thể gây tác dụng phụ không cần thiết.
- Có thể che lấp triệu chứng, làm chậm chẩn đoán đúng.
Nếu thật sự cần kháng sinh, phải do bác sĩ khám và kê đơn.
Việc này sẽ được nói kỹ ở chuyên mục riêng.
Bàn trước kế hoạch khi có người ốm
Đây là việc đơn giản mà ít gia đình làm.
Lúc đang ốm và mệt thì khó suy nghĩ mạch lạc — biết trước giúp xử lý bình tĩnh hơn.
Các câu nên bàn trước
- Ai chăm người ốm? — nên là một người, hạn chế số người tiếp xúc.
- Người ốm nằm ở đâu? — có phòng riêng được không.
- Con nghỉ học thì ai trông?
- Ông bà tránh tiếp xúc thế nào?
- Khi nào thì đưa đi khám? — thống nhất các dấu hiệu.
- Đi khám ở đâu?
- Ai báo cho cơ quan, trường học?
Câu số năm quan trọng nhất — nên cùng đọc danh sách dấu hiệu trở nặng và thống nhất trước.
Khi có người ốm trong nhà
Bố trí
- Người ốm ở phòng riêng nếu có thể.
- Mở cửa thông gió.
- Dùng khăn mặt, cốc, bát đũa riêng.
- Có thùng rác riêng cho khăn giấy đã dùng.
Người chăm sóc
- Nên là một người cố định, không phải người thuộc nhóm nguy cơ cao.
- Đeo khẩu trang khi chăm sóc gần.
- Rửa tay sau mỗi lần tiếp xúc.
- Không dùng chung đồ với người ốm.
Vệ sinh
- Lau các bề mặt hay chạm — tay nắm cửa, công tắc, điều khiển, mặt bàn.
- Giặt riêng khăn của người ốm.
- Thông gió nhà thường xuyên.
Theo dõi
- Đo nhiệt độ và ghi lại.
- Theo dõi lượng nước uống được.
- Chú ý các dấu hiệu trở nặng.
- Với trẻ nhỏ và người cao tuổi: theo dõi sát hơn.
Việc ghi lại nhiệt độ có ích thật — nó cho thấy xu hướng và rất hữu ích khi đi khám.
Bảo vệ người nguy cơ cao trong nhà
Đây là phần quan trọng nhất trong các gia đình nhiều thế hệ.
- Khuyến khích tiêm phòng.
- Cả nhà cùng tiêm để giảm nguy cơ mang bệnh về.
- Hạn chế tiếp xúc gần khi có người ốm.
- Không để người ốm chăm sóc hoặc bế trẻ nhỏ.
- Theo dõi sát hơn nếu họ có triệu chứng.
- Đi khám sớm hơn, không chờ xem.
Lưu ý về người cao tuổi
Dấu hiệu nhiễm trùng ở người cao tuổi có thể không điển hình.
Thay vì sốt cao, có thể chỉ là:
- Lú lẫn, nói lẫn.
- Mệt bất thường, nằm nhiều.
- Ăn kém.
- Ngã.
- Thay đổi hành vi.
Những thay đổi này ở người cao tuổi là lý do đi khám, dù không sốt.
Một lưu ý về tâm lý
Mùa dịch có thể gây lo lắng, đặc biệt với gia đình có người nguy cơ cao.
Một cách tiếp cận cân bằng:
- Làm những việc có bằng chứng — tiêm phòng, rửa tay, thông gió.
- Biết dấu hiệu cần đi khám.
- Có chuẩn bị cơ bản.
- Rồi sống bình thường.
Việc chuẩn bị tốt chính là điều cho phép bớt lo — vì biết mình sẽ làm gì nếu chuyện xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình nên có sẵn gì trong mùa cúm?
Nhiệt kế hoạt động tốt, thuốc hạ sốt phù hợp cho từng thành viên theo hướng dẫn dược sĩ, oresol, nước muối sinh lý, khẩu trang, xà phòng và giấy ăn. Thêm số điện thoại cơ sở y tế gần nhất.
Vì sao cần bàn trước kế hoạch khi có người ốm?
Vì lúc đang ốm và mệt thì khó suy nghĩ mạch lạc. Biết trước ai chăm ai, con nghỉ học thì ai trông, khi nào thì đưa đi khám sẽ giúp xử lý bình tĩnh hơn nhiều.
Làm sao bảo vệ ông bà trong nhà?
Khuyến khích ông bà tiêm phòng, để cả nhà cùng tiêm nhằm giảm nguy cơ mang bệnh về, hạn chế tiếp xúc gần khi có người ốm, và theo dõi sát vì dấu hiệu ở người cao tuổi có thể không điển hình.
Có cần dự trữ thuốc kháng sinh không?
Không. Kháng sinh không có tác dụng với virus cúm, và việc dự trữ để tự dùng là thực hành có hại. Nếu cần kháng sinh thì phải do bác sĩ khám và kê đơn.