Người cao tuổi bị cảm: dấu hiệu thường không điển hình

Ở người cao tuổi, cảm cúm không giống như ở người trẻ.

Điều quan trọng nhất cần biết: dấu hiệu thường không điển hình.

Vì sao khác

Phản ứng sốt yếu hơn

Khả năng đáp ứng của cơ thể giảm theo tuổi.

Người cao tuổi có thể nhiễm trùng nặng mà không sốt cao — thậm chí một số người hạ thân nhiệt thay vì sốt.

Đây là lý do việc chỉ đo nhiệt độ để đánh giá là không đủ ở nhóm này.

Dự trữ chức năng thấp

Tim, phổi, thận đều có ít dự trữ hơn để bù trừ khi có gánh nặng thêm.

Thường có nhiều bệnh nền

Mỗi bệnh nền là một điểm dễ tổn thương.

Dùng nhiều thuốc

Nguy cơ tương tác khi thêm thuốc cảm.

Ít kêu ca

Nhiều người cao tuổi không kêu đau, không kêu mệt — vì ngại làm phiền con cháu, hoặc vì cho rằng "già rồi thì vậy".

Không kêu không có nghĩa là không sao.

Dấu hiệu cần chú ý

Đây là phần quan trọng nhất của bài.

Lú lẫn mới xuất hiện

Đây là dấu hiệu quan trọng nhất.

Biểu hiện:

• Nói lẫn, nói không mạch lạc.
• Không nhận ra người quen.
• Không biết đang ở đâu.
• Ngủ gà ban ngày, thức đêm.
• Kích động bất thường.
• Thay đổi tính tình rõ rệt.

Lú lẫn mới xuất hiện ở người cao tuổi là dấu hiệu cần đi khám — không nên cho rằng đó là do tuổi già.

Nhiễm trùng là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây lú lẫn cấp ở người cao tuổi.

Ngã hoặc đi lại không vững

Người bình thường đi được nay loạng choạng — đó là dấu hiệu có gì đó thay đổi.

Ngã ở người cao tuổi có hậu quả nghiêm trọng — gãy xương hông có thể thay đổi hoàn toàn chất lượng sống.

Ăn uống kém đi rõ

Bỏ bữa, ăn rất ít, không uống nước.

Nằm li bì, không dậy

Không muốn ra khỏi giường, ngủ nhiều bất thường.

Thở nhanh

Dấu hiệu quan trọng, có thể xuất hiện trước cả khi người bệnh thấy khó thở.

Tiểu ít

Dấu hiệu mất nước hoặc ảnh hưởng chức năng thận.

Các dấu hiệu khác

• Yếu hẳn đi, không tự làm được việc thường ngày.
• Không nói chuyện như mọi khi.
• Đại tiểu tiện không tự chủ ở người vốn tự chủ được.
• Người lạnh bất thường.

Nguyên tắc chung: mọi thay đổi rõ rệt so với trạng thái bình thường của chính người đó đều đáng được đánh giá.

Nguy cơ mất nước

Người cao tuổi dễ mất nước hơn vì:

• Cảm giác khát giảm theo tuổi — không thấy khát dù đã thiếu nước.
• Chức năng thận giảm.
• Nhiều người dùng thuốc lợi tiểu.
• Có thể hạn chế uống vì đi lại khó hoặc ngại đi vệ sinh.
• Có thể không tự lấy nước được khi mệt.

Cách xử lý

• Chủ động mời uống theo giờ, không chờ họ thấy khát.
• Để cốc nước trong tầm với.
• Dùng cốc nhẹ, dễ cầm.
• Nếu họ ngại uống vì đi vệ sinh khó — giải quyết vấn đề đó thay vì để họ nhịn.
• Ghi lại lượng uống.

Lưu ý: người có bệnh tim hoặc bệnh thận có thể được bác sĩ giới hạn lượng nước — cần theo hướng dẫn.

Nguy cơ của việc nằm lâu

Đây là điều ít được nói nhưng rất quan trọng.

Nằm bất động nhiều ngày ở người cao tuổi gây:

• Yếu cơ nhanh — mất sức rất nhanh và khó lấy lại.
• Tăng nguy cơ viêm phổi.
• Tăng nguy cơ huyết khối.
• Loét tì đè.
• Táo bón.
• Lú lẫn nặng thêm.

Nên làm

• Khuyến khích ngồi dậy ngay khi đủ sức.
• Đi lại nhẹ nhàng trong nhà nếu được.
• Nếu phải nằm, thay đổi tư thế thường xuyên.
• Vận động tay chân tại giường.
• Ngồi dậy khi ăn uống.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với người trẻ — người trẻ nằm nghỉ vài ngày không sao, người cao tuổi thì có.

Về thuốc

Nguy cơ tương tác

Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc.

Thêm thuốc cảm có thể gây tương tác.

Các nhóm cần chú ý:

• Thuốc cảm có thành phần co mạch — ảnh hưởng huyết áp, tim.
• Thuốc gây buồn ngủ — tăng nguy cơ ngã.
• Thuốc giảm đau — cần chú ý với người có bệnh thận, bệnh dạ dày.

Nên hỏi dược sĩ trước, mang theo danh sách thuốc đang dùng.

Không tự ngừng thuốc bệnh nền

Thuốc huyết áp, thuốc tim, thuốc tiểu đường — không tự ngừng khi ốm.

Nếu không ăn uống được, liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn.

Khi nào đưa đi khám

Ngưỡng nên thấp hơn nhiều so với người trẻ.

Đi khám ngay

• Lú lẫn mới xuất hiện.
• Khó thở, thở nhanh.
• Đau ngực.
• Ngã.
• Không ăn uống được.
• Nằm li bì, không dậy được.
• Tiểu rất ít.
• Sốt cao hoặc hạ thân nhiệt.
• Yếu hẳn so với ngày thường.
• Co giật.

Với người có bệnh nền

Nên đi khám sớm hơn nữa — đặc biệt người có bệnh phổi, bệnh tim, tiểu đường, bệnh thận.

Chuẩn bị khi đi khám

• Danh sách thuốc đang dùng — hoặc mang cả các hộp.
• Thông tin bệnh nền.
• Tiền sử dị ứng thuốc.
• Mô tả rõ thay đổi so với bình thường — trước đây tự đi được, giờ thế nào.
• Nhiệt độ đã đo.
• Ăn uống mấy hôm nay.
• Sổ khám cũ.

Mục được nhấn mạnh rất quan trọng — bác sĩ không biết trạng thái bình thường của người bệnh, nên thông tin so sánh từ gia đình có giá trị lớn.

Phòng ngừa

• Tiêm phòng cúm hằng năm — đặc biệt quan trọng với nhóm này.
• Hỏi bác sĩ về các vắc-xin khác phù hợp với người cao tuổi.
• Người trong nhà cũng tiêm phòng — giảm nguy cơ mang bệnh về.
• Không để người đang ốm tiếp xúc gần.
• Kiểm soát tốt bệnh nền.
• Ăn đủ chất, đủ đạm.
• Vận động đều đặn.
• Chăm sóc răng miệng — có liên quan tới nguy cơ viêm phổi.
• Rửa tay.

Một lời với con cháu

Người cao tuổi thường không kêu ca và không muốn làm phiền.

Vì vậy việc chủ động quan sát và hỏi han có ý nghĩa thật:

• Hôm nay ông bà ăn được gì?
• Có uống nước không?
• Có ngủ được không?
• Có đi lại bình thường không?
• Nói chuyện có như mọi khi không?

Người ở gần hằng ngày là người nhận ra sự khác thường sớm nhất — và ở nhóm tuổi này, nhận ra sớm tạo khác biệt thật.

Câu hỏi thường gặp