Viêm họng: khi nào do virus, khi nào do vi khuẩn

Đau họng là một trong những lý do khiến người ta tự mua kháng sinh nhiều nhất.

Nhưng phần lớn viêm họng do virus.

Nguyên nhân

Do virus — phần lớn trường hợp

Thường đi kèm các triệu chứng khác của cảm:

• Ho.
• Sổ mũi, nghẹt mũi.
• Hắt hơi.
• Khàn tiếng.
• Đau mắt đỏ ở một số trường hợp.

Do vi khuẩn — ít gặp hơn

Trong đó có liên cầu nhóm A — loại được quan tâm nhất vì có thể gây biến chứng.

Các nguyên nhân khác

• Dị ứng.
• Không khí khô, điều hoà.
• Khói thuốc, ô nhiễm.
• Trào ngược dạ dày — nguyên nhân hay bị bỏ sót với đau họng kéo dài.
• Nói nhiều, hét nhiều.

Các dấu hiệu gợi ý

Dấu hiệu hữu ích nhất

Sự có mặt của ho và sổ mũi.

Nếu đau họng kèm ho và sổ mũi rõ, khả năng do virus cao hơn nhiều.

Ngược lại, đau họng dữ dội mà không ho, không sổ mũi, kèm sốt cao và hạch cổ sưng — đó là lúc cần được bác sĩ đánh giá.

Nhưng đây chỉ là gợi ý

Không có dấu hiệu nào đủ để kết luận chắc chắn.

Đây là lý do bác sĩ cần khám, và trong một số trường hợp chỉ định xét nghiệm.

Về xét nghiệm nhanh

Có xét nghiệm nhanh để phát hiện liên cầu nhóm A.

Lợi ích: giúp quyết định có cần kháng sinh hay không thay vì đoán.

Điều này vừa tránh dùng kháng sinh không cần thiết, vừa bảo đảm điều trị đúng khi thật sự có chỉ định.

Việc có làm hay không là quyết định của bác sĩ dựa trên biểu hiện lâm sàng.

Vì sao viêm họng do liên cầu được quan tâm

Khác với phần lớn nhiễm khuẩn thông thường, loại này được quan tâm vì có thể gây biến chứng ở một số trường hợp nếu không được điều trị.

Đây là lý do khi bác sĩ xác định là viêm họng do liên cầu và kê kháng sinh, việc uống đủ liệu trình là quan trọng — kể cả khi đã thấy đỡ sau vài ngày.

Ngược lại, với viêm họng do virus, kháng sinh không mang lại lợi ích nào.

Chăm sóc đau họng tại nhà

Áp dụng cho cả hai trường hợp:

• Súc họng nước muối ấm — khò sâu trong họng, không chỉ súc miệng.
• Uống nhiều nước, nước ấm dễ chịu hơn.
• Ăn đồ mềm, mát — cháo, súp, sữa chua.
• Tránh đồ cay, chua, quá nóng.
• Tránh khói thuốc hoàn toàn.
• Giữ không khí đủ ẩm.
• Hạn chế nói nhiều.
• Viên ngậm có thể giúp dịu — hỏi dược sĩ về loại phù hợp.
• Với người lớn, mật ong pha nước ấm có thể dịu họng — không dùng cho trẻ dưới một tuổi.

Về thuốc giảm đau hạ sốt: nếu đau nhiều, hỏi dược sĩ về loại phù hợp với tuổi và tình trạng.

Khi nào đi khám

Đi khám ngay — không chờ

• Khó thở.
• Khó nuốt nhiều, không nuốt được cả nước bọt.
• Chảy nước dãi vì không nuốt được.
• Không há được miệng hoặc há rất khó.
• Sưng nhiều một bên họng, lệch một bên.
• Giọng nói thay đổi rõ, nói như ngậm vật gì.
• Sưng cổ, sưng mặt.
• Sốt rất cao kèm mệt lả.

Các dấu hiệu này gợi ý có thể có biến chứng cần xử trí khẩn.

Nên đi khám

• Đau họng dữ dội, nuốt rất đau.
• Sốt cao không hạ.
• Amidan có mủ.
• Hạch cổ sưng đau.
• Không ho, không sổ mũi nhưng đau họng nhiều.
• Đau họng kéo dài không giảm.
• Phát ban.
• Đau khớp.
• Nước tiểu sẫm màu.
• Đau họng tái đi tái lại nhiều lần.

Nhóm nên đi khám sớm hơn

• Trẻ em.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Người có bệnh tim.
• Người có tiền sử biến chứng sau viêm họng.

Nếu được kê kháng sinh

• Uống đủ liệu trình — đây là điểm quan trọng nhất với viêm họng do liên cầu.
• Đúng liều, đúng giờ.
• Thường sẽ thấy đỡ sau vài ngày — nhưng vẫn phải uống hết.
• Báo bác sĩ nếu không đỡ hoặc có tác dụng phụ.
• Báo nếu từng dị ứng kháng sinh.

Nếu không được kê kháng sinh

Nếu bác sĩ đánh giá là viêm họng do virus, không kê kháng sinh là quyết định đúng.

Việc cần làm là chăm sóc tại nhà và theo dõi.

Có thể hỏi: "Dấu hiệu nào thì cháu cần quay lại ạ?"

Với đau họng kéo dài

Nếu đau họng kéo dài nhiều tuần không giảm, các nguyên nhân đáng nghĩ tới:

• Trào ngược dạ dày — rất hay bị bỏ sót.
• Dị ứng.
• Không khí khô, điều hoà.
• Khói thuốc.
• Thói quen nói nhiều, dùng giọng sai cách.
• Các nguyên nhân khác cần được bác sĩ đánh giá.

Đau họng kéo dài không phải lý do uống kháng sinh nhiều đợt — mà là lý do đi khám để tìm nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp