Viêm phổi sau cảm: nhận biết sớm

Viêm phổi là biến chứng đáng lo nhất sau cảm cúm.

Nhận biết sớm tạo khác biệt thật về kết quả điều trị.

Vì sao xảy ra

Có hai con đường:

Do chính virus

Virus lan xuống đường hô hấp dưới và gây viêm phổi trực tiếp.

Do vi khuẩn bội nhiễm

Virus làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

Đây là cơ chế giải thích dấu hiệu "đang đỡ rồi nặng lại".

Dấu hiệu gợi ý

Dấu hiệu quan trọng nhất

Đang đỡ rồi lại sốt và mệt trở lại.

Cụ thể: đã hết sốt vài ngày, người đang khá hơn, rồi đột nhiên sốt lại, mệt lại, ho nặng lên.

Đây là dấu hiệu cảnh báo dễ nhận ra nhất và không nên bỏ qua.

Về hô hấp

• Thở nhanh hơn bình thường.
• Khó thở, hụt hơi khi làm việc nhẹ.
• Đau ngực khi hít sâu hoặc khi ho — đau kiểu nhói, tăng khi thở.
• Ho nặng lên.
• Đờm nhiều hơn, đổi màu, có thể lẫn máu.
• Thở khò khè.

Toàn thân

• Sốt cao trở lại hoặc sốt kéo dài.
• Mệt nhiều bất thường.
• Ớn lạnh, rét run.
• Vã mồ hôi.
• Ăn uống kém đi.
• Đau mỏi người tăng.

Các dấu hiệu nặng

• Môi, đầu ngón tay tím.
• Lú lẫn.
• Khó thở nhiều.
• Không nói được cả câu.
• Tim đập nhanh.
• Huyết áp tụt, choáng.

Các dấu hiệu này cần đi cấp cứu ngay.

Ở trẻ em

Trẻ không mô tả được nên phải quan sát:

• Thở nhanh — dấu hiệu quan trọng nhất.
• Rút lõm ngực.
• Cánh mũi phập phồng.
• Thở rên.
• Môi tím.
• Bỏ bú, bỏ ăn.
• Li bì hoặc quấy bất thường.
• Sốt trở lại.
• Nôn.
• Không chơi.

Ở trẻ nhỏ, thở nhanh và rút lõm ngực là hai dấu hiệu quan trọng nhất.

Đây là lý do việc quan sát cách thở của trẻ khi ốm rất quan trọng — như đã nói ở bài riêng.

Ở người cao tuổi

Đây là nhóm dễ bị bỏ sót nhất.

Người cao tuổi có thể bị viêm phổi mà không sốt cao và không ho nhiều.

Biểu hiện có thể là:

• Lú lẫn mới xuất hiện — dấu hiệu thường gặp nhất.
• Mệt bất thường, nằm nhiều.
• Ăn kém đi rõ.
• Ngã hoặc đi lại không vững.
• Thở nhanh.
• Thay đổi hành vi.
• Hạ thân nhiệt thay vì sốt.
• Tiểu ít.

Vì vậy: mọi thay đổi về tinh thần hoặc mức hoạt động ở người cao tuổi đang hoặc vừa bị cảm đều cần được đánh giá.

Không nên cho rằng "cụ già rồi nên vậy".

Nhóm nguy cơ cao

• Người cao tuổi.
• Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới hai tuổi.
• Người có bệnh phổi — hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
• Người có bệnh tim.
• Người tiểu đường.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Người hút thuốc.
• Người nghiện rượu.
• Người nằm lâu, ít vận động.
• Người có vấn đề về nuốt — dễ sặc.
• Người suy dinh dưỡng.

Với các nhóm này, ngưỡng đi khám nên thấp hơn nhiều.

Khi đi khám

Bác sĩ có thể:

• Khám phổi — nghe phổi.
• Đo nồng độ oxy.
• Chụp X-quang ngực.
• Xét nghiệm máu.
• Xét nghiệm đờm trong một số trường hợp.

Thông tin nên cung cấp

• Bị cảm từ hôm nào.
• Có đỡ rồi nặng lại không — thông tin rất quan trọng.
• Sốt bao nhiêu, mấy ngày.
• Ho thế nào, đờm màu gì.
• Có khó thở không, từ khi nào.
• Thuốc đã dùng.
• Bệnh nền, thuốc đang dùng thường xuyên.
• Có hút thuốc không.

Về điều trị

Tuỳ nguyên nhân:

• Viêm phổi do vi khuẩn — cần kháng sinh theo chỉ định.
• Viêm phổi do virus — điều trị hỗ trợ, có thể dùng thuốc kháng virus nếu là cúm.

Một số trường hợp điều trị ngoại trú, một số cần nhập viện — tuỳ mức độ và nhóm nguy cơ.

Nếu được kê kháng sinh, phải uống đủ liệu trình kể cả khi đã thấy đỡ.

Phòng ngừa

• Tiêm phòng cúm — giảm nguy cơ cúm và giảm nguy cơ bội nhiễm sau cúm.
• Hỏi bác sĩ về các vắc-xin khác phù hợp với nhóm nguy cơ.
• Bỏ thuốc lá — yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được.
• Kiểm soát tốt bệnh nền.
• Chăm sóc răng miệng — có liên quan tới nguy cơ viêm phổi ở người cao tuổi.
• Vận động, không nằm lâu khi ốm — đặc biệt với người cao tuổi.
• Rửa tay, giảm lây nhiễm.
• Dinh dưỡng đầy đủ.

Về việc nằm lâu: với người cao tuổi, nằm bất động nhiều ngày làm tăng nguy cơ viêm phổi — nên khuyến khích ngồi dậy và vận động nhẹ khi đủ sức.

Điều cần nhớ

Phần lớn trường hợp cảm cúm không dẫn tới viêm phổi.

Nhưng biết dấu hiệu giúp phát hiện sớm — và với viêm phổi, thời điểm bắt đầu điều trị ảnh hưởng rõ tới kết quả.

Dấu hiệu đáng nhớ nhất: đang đỡ rồi lại nặng lên.

Câu hỏi thường gặp