Chăm sóc ông bà bị cảm tại nhà

Chăm người cao tuổi ốm có những điểm khác biệt thực tế so với chăm người trẻ.

Bài này nói về những điểm đó.

Nguyên tắc bao trùm: chủ động hơn

Người cao tuổi thường:

• Không kêu ca.
• Không đòi ăn uống.
• Không muốn làm phiền.
• Cho rằng "già rồi thì vậy".

Vì vậy người chăm sóc cần chủ động thay vì chờ được yêu cầu.

Ăn uống

Nước

• Mời uống theo giờ — ví dụ mỗi giờ một lần.
• Để cốc nước trong tầm với, trên bàn cạnh giường.
• Dùng cốc nhẹ, có quai, dễ cầm.
• Nếu run tay, dùng cốc có nắp và ống hút.
• Ghi lại lượng uống.
• Nước ấm thường dễ uống hơn.

Nếu họ ngại uống vì đi vệ sinh

Đây là lý do thực tế rất phổ biến.

Cách giải quyết:

• Hỗ trợ đi vệ sinh, không để họ ngại.
• Dùng bô nếu đi lại khó.
• Bố trí đường đi nhà vệ sinh an toàn, có đèn.
• Nói rõ rằng việc hỗ trợ là bình thường, không phải phiền phức.

Thức ăn

• Mời ăn, không chờ họ đòi.
• Chia nhỏ bữa.
• Đồ mềm, dễ nhai nuốt.
• Cố gắng có đạm — người cao tuổi mất cơ nhanh khi ốm.
• Món quen thuộc thường dễ ăn hơn.
• Cho ăn ở tư thế ngồi để tránh sặc.
• Không giục, để họ ăn chậm.

Chú ý nguy cơ sặc

Người cao tuổi, đặc biệt người có bệnh thần kinh, dễ sặc hơn.

• Ngồi thẳng khi ăn uống.
• Ngồi thêm một lúc sau ăn.
• Ăn chậm, từng miếng nhỏ.
• Không cho ăn khi đang buồn ngủ hoặc lơ mơ.
• Nếu hay sặc — nói với bác sĩ.

Sặc có thể dẫn tới viêm phổi — đây là nguy cơ thật ở nhóm này.

Vận động — quan trọng hơn nhiều người nghĩ

Bản năng là để người ốm nằm nghỉ.

Nhưng với người cao tuổi, nằm bất động nhiều ngày gây hại thật:

• Yếu cơ rất nhanh.
• Tăng nguy cơ viêm phổi.
• Tăng nguy cơ huyết khối.
• Loét tì đè.
• Táo bón.
• Lú lẫn nặng thêm.

Nên làm

• Khuyến khích ngồi dậy ngay khi đủ sức.
• Ngồi dậy khi ăn uống.
• Đi lại nhẹ trong nhà nếu được — có người đỡ.
• Nếu phải nằm: thay đổi tư thế mỗi vài giờ.
• Vận động tay chân tại giường.
• Hít thở sâu vài lần mỗi giờ.

Mục cuối đơn giản mà có ích — giúp giảm nguy cơ viêm phổi.

Phòng ngã

Khi ốm, nguy cơ ngã tăng cao vì:

• Yếu hơn.
• Chóng mặt do sốt, mất nước.
• Một số thuốc gây buồn ngủ.
• Dậy đêm đi vệ sinh nhiều.
• Lú lẫn.

Biện pháp

• Đèn ngủ, đèn hành lang sáng.
• Dọn đồ vướng trên lối đi.
• Thảm không trơn trượt, cố định mép thảm.
• Dép có đế chống trượt.
• Có người đỡ khi đi vệ sinh — đặc biệt ban đêm.
• Dặn ngồi dậy từ từ — không bật dậy đột ngột.
• Để bô hoặc ghế vệ sinh gần giường nếu cần.
• Để điện thoại hoặc chuông gọi trong tầm với.

Ngã ở người cao tuổi có hậu quả rất nặng nề — đây là việc đáng đầu tư công sức.

Quản lý thuốc

Thuốc bệnh nền

• Không tự ngừng.
• Nếu không ăn uống được — liên hệ bác sĩ, không tự quyết.
• Nếu nôn ngay sau uống thuốc — hỏi bác sĩ có uống lại không.

Thuốc cảm

• Hỏi dược sĩ trước, mang theo danh sách thuốc đang dùng.
• Chú ý loại gây buồn ngủ — tăng nguy cơ ngã.
• Chú ý loại ảnh hưởng huyết áp.
• Không dùng nhiều loại cùng lúc.

Tổ chức

• Hộp chia thuốc theo ngày và buổi.
• Ghi lại giờ uống — đặc biệt khi có nhiều người cùng chăm.
• Danh sách thuốc dán ở nơi dễ thấy.
• Kiểm tra đã uống chưa trước khi cho uống thêm.

Khi nhiều người cùng chăm, việc ghi chép tránh được chuyện cho uống hai lần.

Theo dõi

Nên ghi lại

• Nhiệt độ kèm giờ.
• Thuốc đã cho.
• Lượng ăn, lượng uống.
• Số lần đi vệ sinh.
• Ngủ thế nào.
• Tinh thần — tỉnh táo hay lú lẫn.

Quan sát

• Có lú lẫn không, có nói lẫn không?
• Có đi lại được như mọi khi không?
• Thở thế nào?
• Có tự làm được việc thường ngày không?
• Có nói chuyện như bình thường không?

So sánh với trạng thái bình thường của chính người đó — đây là cách đánh giá tốt nhất.

Vệ sinh

• Lau người bằng nước ấm nếu không tắm được.
• Thay quần áo khi ra mồ hôi.
• Vệ sinh răng miệng — quan trọng với nguy cơ viêm phổi.
• Nếu nằm nhiều: kiểm tra vùng tì đè — lưng, mông, gót chân.
• Giữ da khô, sạch.

Giao tiếp

• Nói rõ ràng, không quá nhanh.
• Nếu nghe kém — nói gần, nhìn mặt.
• Giải thích trước khi làm gì — sắp đo nhiệt độ, sắp đỡ dậy.
• Hỏi ý kiến, không làm thay hoàn toàn.
• Tôn trọng — ốm không làm mất đi sự tự chủ.
• Ngồi xuống nói chuyện thay vì đứng nói từ trên.

Điểm này quan trọng về mặt tinh thần: người cao tuổi ốm dễ cảm thấy mình là gánh nặng, và cách giao tiếp ảnh hưởng tới điều đó.

Phòng lây trong nhà

Nếu ông bà là người bị ốm:

• Phòng riêng nếu được.
• Thông gió.
• Đồ dùng riêng.
• Hạn chế trẻ nhỏ lại gần.

Nếu người khác trong nhà ốm:

• Tách khỏi ông bà — đây là ưu tiên.
• Không để người ốm chăm sóc ông bà.
• Đeo khẩu trang nếu phải tiếp xúc.
• Theo dõi sát nếu ông bà bắt đầu có triệu chứng.

Người chăm sóc

• Thay phiên nếu có nhiều người.
• Ngủ đủ.
• Ăn uống đầy đủ.
• Rửa tay thường xuyên.
• Nhận giúp đỡ khi được đề nghị.
• Nói cụ thể mình cần gì khi người khác hỏi.

Chăm người cao tuổi ốm mệt hơn nhiều người tưởng — cả về thể lực lẫn tinh thần.

Khi nào đưa đi khám

Ngưỡng nên thấp.

Đưa đi khám nếu:

• Lú lẫn.
• Khó thở, thở nhanh.
• Ngã.
• Không ăn uống được.
• Không dậy được.
• Tiểu rất ít.
• Yếu hẳn so với ngày thường.
• Sốt cao hoặc người lạnh bất thường.
• Gia đình thấy "khác hẳn mọi khi".

Mục cuối đáng tin — người ở gần hằng ngày nhận ra thay đổi sớm nhất.

Câu hỏi thường gặp