Bài này là danh sách nên đọc trước khi cần tới nó.
Nên in ra hoặc lưu lại ở nơi cả nhà nhìn thấy.
Ở người lớn — đi cấp cứu ngay
Về hô hấp
- Khó thở, thở nhanh, hụt hơi.
- Phải ngồi dậy mới thở được.
- Không nói được cả câu vì phải ngắt để thở.
- Thở rít, thở khò khè nặng.
Về tuần hoàn
- Đau hoặc tức ngực.
- Môi, đầu ngón tay tím.
- Da tái xám, lạnh.
- Tim đập rất nhanh hoặc rất chậm.
- Ngất hoặc gần ngất.
Về thần kinh
- Lú lẫn, nói lẫn, không nhận ra người thân.
- Ngủ gà, khó đánh thức.
- Co giật.
- Đau đầu dữ dội bất thường.
- Cứng cổ, sợ ánh sáng.
- Yếu liệt, méo miệng, nói khó.
Trên da
- Ban không mờ đi khi ấn — dấu hiệu quan trọng, xem cách kiểm tra bên dưới.
- Nổi mề đay lan nhanh kèm khó thở hoặc sưng môi lưỡi — nghi phản vệ.
Khác
- Nôn liên tục, không giữ được gì.
- Không tiểu trong nhiều giờ.
- Sốt rất cao không hạ dù đã dùng thuốc.
- Ho ra máu nhiều.
Ở trẻ em — đi cấp cứu ngay
Về hô hấp — quan trọng nhất
- Thở nhanh bất thường.
- Rút lõm ngực — phần ngực dưới lõm vào khi hít.
- Cánh mũi phập phồng.
- Thở rên — tiếng rên nhẹ mỗi lần thở ra.
- Ngừng thở từng lúc.
- Đầu gật gù theo nhịp thở.
Màu sắc
- Môi tím, đầu lưỡi tím.
- Da tái xám.
Ý thức
- Li bì, khó đánh thức.
- Không phản ứng bình thường.
- Co giật.
- Mềm nhũn.
- Khóc liên tục không dỗ được, hoặc ngược lại quá im lặng bất thường.
Ăn uống và mất nước
- Bỏ bú hoàn toàn.
- Nôn tất cả.
- Không có nước mắt khi khóc.
- Tã khô trong nhiều giờ.
- Thóp lõm ở trẻ còn thóp.
- Mắt trũng.
Khác
- Ban không mất khi ấn.
- Trẻ dưới ba tháng có sốt.
- Cứng cổ.
- Sưng đỏ sau tai.
Cách kiểm tra ban không mất khi ấn
Đây là cách kiểm tra đơn giản mà quan trọng.
- Lấy một cốc thuỷ tinh trong.
- Ấn đáy cốc lên vùng có ban.
- Nhìn qua đáy cốc.
Nếu ban mờ đi khi ấn — thường ít đáng lo hơn, nhưng vẫn theo dõi.
Nếu ban vẫn rõ, không mờ đi — đi cấp cứu ngay.
Lưu ý: không chờ ban xuất hiện mới đi. Nếu trẻ hoặc người lớn có các dấu hiệu nặng khác, đi ngay dù chưa có ban.
Dấu hiệu ở người cao tuổi
Nhóm này có đặc điểm riêng: có thể nhiễm trùng nặng mà không sốt cao.
Các dấu hiệu thay thế cần chú ý:
- Lú lẫn mới xuất hiện — dấu hiệu quan trọng nhất.
- Ngã hoặc đi lại không vững bất thường.
- Không ăn uống được.
- Nằm li bì, không dậy được.
- Thay đổi hành vi rõ rệt.
- Thở nhanh.
- Hạ thân nhiệt — người lạnh bất thường.
Ở người cao tuổi, thay đổi tinh thần là lý do đi khám ngay dù nhiệt độ bình thường.
Một dấu hiệu áp dụng cho mọi lứa tuổi
Đang đỡ rồi lại nặng lên.
Cụ thể:
- Đã hết sốt rồi sốt trở lại.
- Đã đỡ mệt rồi mệt lại.
- Xuất hiện triệu chứng mới.
Đây là dấu hiệu gợi ý có thể có biến chứng — cần đi khám, không chờ.
Khi nghi ngờ
Nguyên tắc đơn giản:
Khi nghi ngờ thì đi khám.
Đi khám rồi hoá ra không sao là kết quả tốt — không phải là phiền phức hay lãng phí.
Đặc biệt với:
- Trẻ nhỏ.
- Người cao tuổi.
- Thai phụ.
- Người có bệnh nền.
Và trực giác của người chăm sóc đáng được tin.
Nếu thấy người thân "khác hẳn mọi khi" mà không mô tả được cụ thể — đó vẫn là lý do chính đáng để đi khám.
Chuẩn bị khi đi cấp cứu
Nếu có thời gian, mang theo:
- Danh sách thuốc đang dùng — hoặc chính các hộp thuốc.
- Thông tin bệnh nền.
- Tiền sử dị ứng thuốc.
- Ghi chép về diễn biến — sốt từ hôm nào, nhiệt độ bao nhiêu.
- Thẻ bảo hiểm y tế.
- Giấy tờ tuỳ thân.
- Sổ khám bệnh cũ.
Nhưng nếu tình huống khẩn thì đi ngay, giấy tờ tính sau.
Khi tới nơi
- Nói ngay các dấu hiệu nặng nhất — khó thở, tím, co giật, lú lẫn.
- Không chờ được hỏi mới nói.
- Nói rõ bệnh nền và thuốc đang dùng.
- Nói rõ nếu có dị ứng thuốc.
Chuẩn bị trước khi cần
Một vài việc nên làm khi mọi thứ đang bình thường:
- Lưu số cấp cứu và địa chỉ cơ sở y tế gần nhất.
- Viết sẵn danh sách thuốc và bệnh nền của từng người trong nhà.
- Dán danh sách dấu hiệu cấp cứu ở nơi dễ thấy.
- Bàn trước ai đưa đi, đi bằng gì, con nhỏ ai trông.
- Biết giờ làm việc của các cơ sở y tế gần nhà.
Việc chuẩn bị này mất mười lăm phút và có thể tiết kiệm rất nhiều thời gian quý giá khi cần.
Một lưu ý
Danh sách này dài, nhưng phần lớn trường hợp cảm cúm không có dấu hiệu nào trong đó.
Mục đích của việc biết chúng không phải để lo lắng — mà để yên tâm khi không có, và hành động nhanh khi có.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào là cấp cứu không được chờ?
Khó thở nhiều, đau tức ngực, môi hoặc đầu ngón tay tím, lú lẫn hoặc không đánh thức được, co giật, và ban trên da không mờ đi khi ấn. Những dấu hiệu này cần đi ngay.
Ở trẻ em thì dấu hiệu cấp cứu là gì?
Thở gắng sức với rút lõm ngực hoặc cánh mũi phập phồng, môi tím, li bì khó đánh thức, co giật, bỏ bú hoàn toàn, và ban không mất khi ấn.
Cách kiểm tra ban không mất khi ấn thế nào?
Dùng một cốc thuỷ tinh trong ấn lên vùng ban và nhìn qua đáy cốc. Nếu ban mờ đi thì thường ít đáng lo hơn, nhưng nếu ban vẫn rõ thì cần đi cấp cứu ngay.
Nên mang theo gì khi đi cấp cứu?
Danh sách thuốc đang dùng hoặc chính các hộp thuốc, thẻ bảo hiểm, giấy tờ tuỳ thân, ghi chép về diễn biến bệnh và nhiệt độ đã đo, cùng thông tin về bệnh nền và dị ứng thuốc.