Trong tình huống khẩn cấp, mỗi phút đều quan trọng.
Biết trước phải làm gì giúp tiết kiệm thời gian và tránh hoảng loạn.
Gọi cấp cứu hay tự đưa đi
Nên gọi cấp cứu khi
- Khó thở nhiều.
- Bất tỉnh, không đánh thức được.
- Co giật.
- Đau ngực dữ dội.
- Nghi đột quỵ — méo miệng, yếu liệt, nói khó.
- Chảy máu nhiều không cầm.
- Môi tím, da tái xám.
- Người bệnh không di chuyển được.
- Không có phương tiện hoặc không có ai đưa đi.
- Không chắc chắn phải làm gì.
Lý do: trong các tình huống này, việc có nhân viên y tế xử trí ngay trên đường quan trọng hơn tốc độ tới viện.
Xe cấp cứu có thiết bị và có người biết xử trí — điều mà xe nhà không có.
Có thể tự đưa đi khi
- Người bệnh tỉnh táo, di chuyển được.
- Không có dấu hiệu đe doạ tính mạng.
- Có người lái xe và người ngồi cùng theo dõi.
- Cơ sở y tế gần.
Quan trọng: người đang có triệu chứng nặng không nên tự lái xe.
Khi gọi — nói gì
Nói theo thứ tự này
- Địa chỉ chính xác — nói đầu tiên, rõ ràng, chậm rãi.
- Chuyện gì đang xảy ra — dấu hiệu nặng nhất.
- Tuổi và giới của người bệnh.
- Tình trạng hiện tại — còn tỉnh không, thở thế nào.
- Bệnh nền và thuốc đang dùng.
- Số điện thoại liên hệ.
Về địa chỉ — quan trọng nhất
Nói đầy đủ:
- Số nhà, tên đường, phường xã, quận huyện.
- Điểm mốc dễ tìm — gần trường nào, chợ nào, cây xăng nào.
- Nếu trong ngõ: mô tả cách vào ngõ, ngõ có vào được ô tô không.
- Nếu chung cư: tên toà, tầng, số căn hộ.
- Nếu khó tìm: hẹn ra đón ở một điểm dễ nhận.
Nhiều thời gian bị mất vì xe cấp cứu không tìm được nhà.
Mô tả tình trạng
Nói dấu hiệu nặng nhất trước:
- "Bà cháu đang khó thở nhiều, môi tím."
- "Con cháu co giật, giờ đã ngừng nhưng chưa tỉnh."
- "Bố cháu đau ngực dữ dội, vã mồ hôi."
Cụ thể và ngắn gọn hơn là "ông cháu mệt lắm".
Nghe và làm theo hướng dẫn
- Nhân viên trực có thể hướng dẫn sơ cứu qua điện thoại.
- Nghe kỹ và làm theo.
- Không cúp máy cho tới khi được bảo.
- Giữ điện thoại thông thoáng để họ gọi lại được.
Trong lúc chờ
Nguyên tắc chung
- Giữ bình tĩnh — điều này giúp người bệnh bớt hoảng.
- Không để người bệnh một mình.
- Mở cửa, mở đèn để dễ tìm.
- Cử một người ra đón ở ngoài đường hoặc đầu ngõ.
- Nhốt chó nếu có.
- Dọn đường vào cho thông thoáng.
Với người khó thở
- Cho ngồi dậy hoặc nửa nằm nửa ngồi.
- Nới lỏng quần áo, cởi cúc cổ.
- Mở cửa sổ cho thoáng.
- Không cho ăn uống.
- Nếu có hen và có thuốc cắt cơn — dùng theo hướng dẫn.
- Trấn an, nói nhẹ nhàng.
Với người bất tỉnh nhưng còn thở
- Đặt nằm nghiêng — tư thế an toàn, tránh sặc.
- Nới lỏng quần áo.
- Không cho ăn uống gì.
- Không nhét gì vào miệng.
- Theo dõi xem còn thở không.
Với người co giật
- Đặt nằm nghiêng ở nơi an toàn.
- Dọn vật cứng xung quanh.
- Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng — đây là điều rất quan trọng.
- Không giữ chặt hay cố ghìm.
- Kê gối mềm dưới đầu nếu được.
- Ghi nhận thời gian cơn kéo dài bao lâu.
- Ở lại cho tới khi tỉnh.
Với trẻ nhỏ
- Bế thẳng, đầu cao nếu khó thở.
- Cởi bớt quần áo nếu sốt cao.
- Không cho ăn uống nếu li bì hoặc khó thở.
- Giữ trẻ ấm vừa phải, không ủ kín.
Chuẩn bị mang theo
Nếu có thời gian trong lúc chờ:
- Danh sách thuốc đang dùng — hoặc gom các hộp thuốc vào túi.
- Thông tin bệnh nền.
- Tiền sử dị ứng thuốc.
- Thẻ bảo hiểm y tế.
- Giấy tờ tuỳ thân.
- Sổ khám bệnh cũ.
- Điện thoại và sạc.
- Ít tiền mặt.
Nhưng không để việc tìm giấy tờ làm chậm — ưu tiên là người bệnh.
Khi nhân viên y tế tới
- Nói ngay các dấu hiệu nặng nhất.
- Nói từ khi nào, diễn biến thế nào.
- Đưa danh sách thuốc hoặc các hộp thuốc.
- Nói rõ bệnh nền.
- Nói rõ nếu có dị ứng thuốc.
- Nói đã làm gì, đã cho uống gì.
- Trả lời câu hỏi ngắn gọn, để họ làm việc.
Chuẩn bị trước khi cần
Việc nên làm khi mọi thứ đang bình thường:
- Lưu số cấp cứu trong điện thoại.
- Viết sẵn địa chỉ đầy đủ kèm điểm mốc — dán ở nơi dễ thấy.
- Ghi danh sách thuốc và bệnh nền của từng người trong nhà.
- Ghi tiền sử dị ứng thuốc.
- Biết cơ sở y tế gần nhất và đường đi.
- Bàn trước: ai gọi, ai đi cùng, ai trông con nhỏ.
- Để giấy tờ ở một chỗ cố định.
Dán tờ thông tin này lên tủ lạnh hoặc cạnh điện thoại bàn.
Người trong nhà — kể cả người giúp việc, ông bà — đều nên biết nó ở đâu.
Một điều cần nói
Nhiều người ngại gọi cấp cứu vì sợ làm phiền, sợ tốn kém, hoặc sợ bị đánh giá là làm quá.
Nhưng gọi cấp cứu rồi hoá ra không nghiêm trọng vẫn tốt hơn nhiều so với việc chờ quá lâu.
Trong các tình huống có dấu hiệu đe doạ tính mạng, thời gian là yếu tố quyết định — và đó chính là lúc hệ thống cấp cứu tồn tại để phục vụ.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên gọi cấp cứu thay vì tự đưa đi?
Khi người bệnh khó thở nhiều, bất tỉnh, co giật, đau ngực dữ dội, hoặc khi không thể tự di chuyển an toàn. Trong các tình huống này, việc có nhân viên y tế xử trí trên đường quan trọng hơn tốc độ.
Cần nói gì khi gọi cấp cứu?
Địa chỉ thật rõ ràng kèm điểm mốc dễ tìm, tình trạng người bệnh, tuổi và giới, dấu hiệu nặng nhất, bệnh nền và thuốc đang dùng, cùng số điện thoại liên hệ.
Trong lúc chờ cấp cứu nên làm gì?
Giữ bình tĩnh, đặt người bệnh ở tư thế dễ thở, nới lỏng quần áo, mở cửa thông thoáng, chuẩn bị giấy tờ và danh sách thuốc, và cử người ra đón xe cấp cứu.
Nên chuẩn bị gì trước khi cần?
Lưu số cấp cứu, ghi sẵn địa chỉ đầy đủ kèm điểm mốc, viết danh sách thuốc và bệnh nền của từng người trong nhà, và bàn trước ai làm gì trong tình huống khẩn.