"Con em đi học được ba tháng mà ốm sáu lần rồi, có phải sức đề kháng kém không?"
Đây là câu hỏi rất phổ biến của cha mẹ có con mới đi nhà trẻ.
Vì sao trẻ mới đi học hay ốm
Gặp nhiều virus mới
Điểm cốt lõi: có rất nhiều loại virus khác nhau gây cảm.
Miễn dịch với loại này không bảo vệ khỏi loại khác.
Trẻ ở nhà chỉ tiếp xúc với vài người. Trẻ đi nhà trẻ tiếp xúc với hàng chục trẻ khác, mỗi trẻ mang virus từ gia đình mình.
Môi trường thuận lợi cho lây
- Đông trẻ trong không gian hạn chế.
- Tiếp xúc gần liên tục.
- Dùng chung đồ chơi.
- Trẻ cho tay và đồ vật vào miệng.
- Chưa biết che miệng khi ho.
- Chưa tự rửa tay đúng cách.
- Phòng có thể thiếu thông gió.
Mỗi lần ốm là một lần học
Đây là cách nhìn tích cực hơn:
Mỗi lần nhiễm một loại virus, cơ thể trẻ ghi nhớ và tạo miễn dịch với loại đó.
Số lần ốm thường giảm dần qua các năm khi trẻ đã gặp nhiều loại.
Bao nhiêu là bình thường
Trẻ nhỏ mới đi học có thể ốm rất thường xuyên trong năm đầu — đặc biệt vào mùa lạnh.
Con số này thường làm cha mẹ hoảng, nhưng nó nằm trong khoảng bình thường.
Điều đáng chú ý không phải số lần, mà là tính chất của các đợt ốm.
Dấu hiệu bình thường
- Mỗi đợt đều nhẹ — sốt vài ngày rồi khỏi.
- Trẻ hồi phục bình thường giữa các đợt.
- Vẫn tăng cân, vẫn lớn.
- Vẫn phát triển bình thường về vận động, ngôn ngữ.
- Không cần nằm viện.
- Giữa các đợt trẻ hoàn toàn khoẻ mạnh và chơi bình thường.
Nếu đúng như vậy — đó là quá trình bình thường.
Khi nào cần đưa đi khám để đánh giá
Các dấu hiệu gợi ý cần được đánh giá:
- Các đợt nhiễm trùng nặng — phải nằm viện.
- Viêm phổi tái đi tái lại.
- Cần kháng sinh đường tĩnh mạch nhiều lần.
- Chậm hồi phục — mỗi đợt kéo rất dài.
- Không tăng cân, chậm lớn.
- Chậm phát triển về vận động hoặc ngôn ngữ.
- Nấm miệng tái đi tái lại.
- Áp xe da tái phát.
- Tiêu chảy kéo dài.
- Tiền sử gia đình có vấn đề miễn dịch.
Đây là các dấu hiệu về mức độ, không phải về số lần.
Cách giảm số lần ốm
Tiêm phòng đầy đủ
- Theo lịch tiêm chủng.
- Hỏi bác sĩ về vắc-xin cúm — đặc biệt hữu ích với trẻ đi nhà trẻ.
- Người lớn trong nhà cũng tiêm phòng cúm.
Dạy trẻ rửa tay
- Rửa tay khi về nhà — tạo thành thói quen ngay ở cửa.
- Rửa trước khi ăn.
- Sau khi đi vệ sinh.
- Biến thành trò chơi, hát một bài trong lúc rửa.
Ngủ đủ
Trẻ thiếu ngủ dễ ốm hơn.
Giữ giờ ngủ đều đặn, đủ giấc theo tuổi.
Ăn đa dạng
Đủ rau củ quả, đủ đạm, đủ vi chất.
Một chế độ ăn đầy đủ có ý nghĩa hơn nhiều so với các sản phẩm bổ sung.
Tránh khói thuốc
Đây là yếu tố có tác động rõ nhất mà thay đổi được.
Trẻ sống trong nhà có người hút thuốc bị nhiễm trùng hô hấp nhiều hơn và nặng hơn.
Hút ngoài ban công cũng chưa đủ — khói bám trên quần áo, tóc, tay.
Trao đổi với nhà trường
- Lớp có thông gió không?
- Đồ chơi có được vệ sinh thường xuyên không?
- Có nhắc trẻ rửa tay không?
- Quy định về trẻ ốm thế nào?
Không gửi trẻ đang ốm tới lớp
Vừa vì trẻ vừa vì các bạn.
Nếu mọi gia đình cùng làm thì cả lớp đều đỡ.
Về các sản phẩm tăng đề kháng
Đây là nhóm sản phẩm được quảng cáo mạnh nhắm vào chính đối tượng cha mẹ này.
Cần biết:
- Bằng chứng về hiệu quả nhìn chung hạn chế.
- Nhiều sản phẩm chứa đường đáng kể.
- Chi phí tích luỹ không nhỏ.
- Một số có thể tương tác với thuốc.
Nếu muốn dùng, hỏi bác sĩ nhi.
Và cần lưu ý một điều: số lần ốm giảm dần theo thời gian là quá trình tự nhiên — nên nhiều sản phẩm được quy công cho điều vốn dĩ sẽ xảy ra.
Về cha mẹ
Phần này ít được nói tới nhưng rất thật.
Giai đoạn con ốm liên tục là gánh nặng lớn:
- Nhiều đêm mất ngủ.
- Nghỉ làm nhiều, áp lực công việc.
- Lo lắng thường trực.
- Cha mẹ cũng bị lây, ốm theo.
- Chi phí khám chữa.
- Cảm giác có lỗi vì cho con đi học sớm.
Vài điều có thể giúp
- Thay phiên nhau trông con ốm nếu có hai người.
- Nhờ ông bà hoặc người thân hỗ trợ.
- Chuẩn bị sẵn phương án khi con phải nghỉ đột xuất.
- Cha mẹ cũng phải ngủ và ăn — người chăm sóc kiệt sức thì chăm kém hơn.
- Nói chuyện với nơi làm việc về tình hình.
- Không tự trách — đây là giai đoạn mà hầu như gia đình nào có con đi nhà trẻ cũng trải qua.
Điều đáng nhớ
Với phần lớn trẻ, đây là giai đoạn có giới hạn.
Số lần ốm giảm dần khi trẻ lớn, và sang các năm sau thường nhẹ nhàng hơn nhiều.
Việc cần làm trong giai đoạn này:
- Chăm sóc đúng từng đợt.
- Biết dấu hiệu cần đi khám.
- Làm những việc có bằng chứng để giảm lây.
- Và giữ sức cho chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ mới đi nhà trẻ hay ốm?
Vì trẻ tiếp xúc với rất nhiều loại virus mới trong môi trường đông trẻ và nhiều tiếp xúc gần, trong khi cơ thể chưa gặp các loại virus đó bao giờ.
Ốm liên tục như vậy có phải miễn dịch kém không?
Thường là không. Điều đáng chú ý không phải số lần ốm mà là tính chất: nếu mỗi đợt đều nhẹ, trẻ hồi phục bình thường và vẫn tăng cân tốt thì thường không đáng lo.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám để đánh giá?
Khi các đợt ốm nặng bất thường, phải nằm viện nhiều lần, viêm phổi tái đi tái lại, chậm hồi phục kéo dài, trẻ không tăng cân hoặc chậm lớn.
Có cách nào giảm số lần ốm không?
Tiêm phòng đầy đủ kể cả vắc-xin cúm, dạy trẻ rửa tay, bảo đảm trẻ ngủ đủ và ăn đa dạng, tránh khói thuốc trong nhà, và trao đổi với nhà trường về vệ sinh lớp học.