Trẻ sơ sinh bị cảm: vì sao cần thận trọng hơn hẳn

Cảm ở trẻ sơ sinh là tình huống khác hẳn so với ở trẻ lớn và người lớn.

Đây là nhóm cần ngưỡng đi khám thấp nhất.

Vì sao cần thận trọng hơn

Hệ miễn dịch còn non

Trẻ sơ sinh chưa có khả năng chống nhiễm trùng như trẻ lớn.

Kháng thể nhận từ mẹ giúp bảo vệ một phần nhưng không đầy đủ.

Đường thở rất nhỏ

Một lượng dịch nhỏ cũng có thể gây tắc đáng kể.

Và trẻ sơ sinh chủ yếu thở bằng mũi — nghẹt mũi ảnh hưởng nhiều tới việc bú và thở.

Dự trữ ít

Trẻ mất nước nhanh, hạ đường huyết nhanh, mệt nhanh.

Dấu hiệu không rõ

Trẻ sơ sinh không có nhiều cách biểu hiện. Một trẻ nhiễm trùng nặng có thể chỉ biểu hiện bằng bú kém và li bì.

Đôi khi trẻ sơ sinh nhiễm trùng nặng lại không sốt mà hạ thân nhiệt.

Diễn biến nhanh

Tình trạng có thể chuyển nặng trong vài giờ.

Nguyên tắc quan trọng nhất

Trẻ dưới ba tháng có sốt — luôn đi khám, không tự xử trí tại nhà.

Không có ngoại lệ cho nguyên tắc này.

Lý do: ở nhóm tuổi này, sốt có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nghiêm trọng, và biểu hiện bên ngoài không phản ánh đúng mức độ.

Các dấu hiệu cần đi khám ngay

Về thân nhiệt

• Sốt ở trẻ dưới ba tháng — bất kỳ mức nào.
• Hạ thân nhiệt — người lạnh bất thường.

Về hô hấp

• Thở nhanh.
• Rút lõm ngực.
• Cánh mũi phập phồng.
• Thở rên.
• Ngừng thở từng lúc — cấp cứu.
• Môi tím, đầu lưỡi tím.
• Đầu gật gù theo nhịp thở.

Về bú

• Bỏ bú.
• Bú rất kém so với bình thường.
• Phải dừng bú để thở.
• Nôn nhiều sau bú.

Về ý thức

• Li bì, khó đánh thức.
• Mềm nhũn.
• Khóc yếu bất thường, hoặc khóc the thé.
• Khóc liên tục không dỗ được.
• Quá im lặng bất thường.
• Co giật.

Dấu hiệu mất nước

• Tã khô nhiều giờ.
• Thóp lõm.
• Miệng khô.
• Mắt trũng.

Khác

• Phát ban, đặc biệt ban không mất khi ấn.
• Vàng da tăng.
• Bụng chướng.
• Rốn đỏ, chảy dịch.

Và một nguyên tắc bao trùm: nếu cha mẹ thấy con "khác hẳn mọi khi" mà không nói rõ được là khác thế nào — đó vẫn là lý do đi khám.

Chăm sóc tại nhà

Chỉ áp dụng khi đã được bác sĩ khám và cho về theo dõi.

Nghẹt mũi

• Nhỏ nước muối sinh lý — vài giọt mỗi bên.
• Hút mũi nhẹ nhàng bằng dụng cụ chuyên dụng.
• Làm trước khi bú để bé bú dễ hơn.
• Không hút quá mạnh, không hút quá nhiều lần trong ngày — dễ làm tổn thương niêm mạc.
• Vệ sinh dụng cụ sau mỗi lần dùng.

Bú

• Cho bú nhiều cữ ngắn thay vì ít cữ dài.
• Bé mệt nên bú chậm — kiên nhẫn.
• Nếu bé bú kém, theo dõi số tã ướt.
• Sữa mẹ có kháng thể — tiếp tục cho bú nếu được.

Tư thế

• Bế thẳng một lúc sau bú.
• Có thể kê cao phần đầu nệm một chút — không kê gối dưới đầu trẻ sơ sinh.
• Vẫn cho trẻ nằm ngửa khi ngủ — đây là tư thế an toàn.

Môi trường

• Phòng thoáng, không quá nóng.
• Đủ ẩm.
• Tuyệt đối không khói thuốc.
• Hạn chế người ra vào.

Những việc TUYỆT ĐỐI không làm

• Không tự dùng thuốc cảm — phần lớn không phù hợp với trẻ nhỏ.
• Không tự dùng thuốc hạ sốt cho trẻ dưới ba tháng mà chưa có chỉ định.
• Không dùng thuốc của người lớn, kể cả chia nhỏ.
• Không dùng mật ong — nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ dưới một tuổi.
• Không xông — nguy cơ bỏng.
• Không bôi tinh dầu gần mũi.
• Không cạo gió, giác hơi.
• Không lau cồn hay rượu.
• Không dùng thuốc bột, viên hoàn không nhãn mác — nguy cơ ngộ độc chì.
• Không tự dùng kháng sinh.
• Không nhỏ sữa mẹ hay bất cứ thứ gì vào mũi ngoài nước muối sinh lý.

Phòng lây cho trẻ sơ sinh

Đây là phần quan trọng nhất — phòng dễ hơn chữa rất nhiều ở nhóm tuổi này.

• Rửa tay trước khi bế bé — áp dụng cho mọi người, mọi lần.
• Người đang ốm không bế bé.
• Không để người lạ hôn bé — đặc biệt hôn mặt, hôn tay.
• Hạn chế khách tới thăm trong những tháng đầu, nhất là mùa dịch.
• Hạn chế đưa bé tới nơi đông người.
• Người trong nhà tiêm phòng cúm — biện pháp gián tiếp rất hiệu quả.
• Anh chị lớn đi học về rửa tay trước khi lại gần em.
• Tuyệt đối không khói thuốc trong nhà.
• Mẹ tiêm phòng trong thai kỳ giúp bảo vệ bé những tháng đầu.

Về việc hôn bé: đây là tập quán thể hiện tình cảm nhưng có rủi ro thật với trẻ sơ sinh. Có thể từ chối một cách lịch sự — và đó là quyền của cha mẹ.

Nếu mẹ bị ốm

Thường vẫn có thể tiếp tục cho con bú — sữa mẹ chứa kháng thể có ích.

Các biện pháp giảm lây:

• Rửa tay thật kỹ trước khi bế và cho bú.
• Đeo khẩu trang khi cho bú và khi ở gần bé.
• Không hôn bé.
• Nếu quá mệt, vắt sữa để người khác cho bé ăn.
• Hỏi bác sĩ về thuốc khi đang cho con bú.

Khi đi khám — chuẩn bị gì

• Sổ khám, sổ tiêm chủng.
• Ghi lại: sốt từ khi nào, bao nhiêu độ.
• Số tã ướt trong ngày.
• Bú được bao nhiêu, mấy cữ.
• Có nôn không, mấy lần.
• Thuốc đã dùng nếu có.
• Trong nhà có ai ốm không.
• Tuổi thai lúc sinh, cân nặng lúc sinh.

Ghi chép cụ thể giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn nhiều so với "cháu cũng không nhớ rõ".

Một lời cho cha mẹ

Lo lắng khi con sơ sinh ốm là điều tự nhiên, và việc đi khám nhiều lần trong những tháng đầu là chuyện bình thường.

Với trẻ ở tuổi này, đi khám rồi hoá ra không sao luôn tốt hơn là chờ đợi.

Không ai đánh giá cha mẹ vì đưa con sơ sinh đi khám.

Câu hỏi thường gặp