Viêm xoang và viêm tai sau cảm: có cần kháng sinh không

Sau một đợt cảm, hai vấn đề hay xuất hiện là viêm xoang và viêm tai giữa.

Cả hai đều là lý do phổ biến khiến kháng sinh được dùng — và cả hai đều không phải lúc nào cũng cần.

Viêm xoang sau cảm

Vì sao xảy ra

Các xoang là những khoang rỗng trong xương mặt, thông với mũi.

Khi bị cảm, niêm mạc mũi sưng lên làm các lỗ thông bị tắc — dịch ứ lại trong xoang.

Kết quả là cảm giác nặng mặt, đau vùng trán hoặc gò má, nghẹt mũi kéo dài.

Điểm quan trọng

Phần lớn trường hợp viêm xoang sau cảm là do virus và tự khỏi.

Nghẹt mũi và chảy mũi kéo dài một tới hai tuần sau cảm là diễn biến bình thường.

Và như đã nói nhiều lần: dịch mũi vàng hoặc xanh không phải là bằng chứng nhiễm khuẩn.

Khi nào cân nhắc kháng sinh

Bác sĩ có thể cân nhắc khi:

• Triệu chứng kéo dài bất thường mà không giảm.
• Triệu chứng rất nặng — sốt cao, đau mặt dữ dội.
• Đang đỡ rồi lại nặng lên — dấu hiệu gợi ý bội nhiễm.

Ngoài ba tình huống này, việc chờ và chăm sóc hỗ trợ thường là hợp lý.

Chăm sóc

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý — biện pháp hữu ích nhất.
• Uống nhiều nước.
• Xông hơi ấm nếu phù hợp và an toàn.
• Kê cao đầu khi ngủ.
• Chườm ấm vùng mặt.
• Tránh khói thuốc.
• Không dùng thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài — quá vài ngày có thể gây nghẹt mũi trở lại nặng hơn.

Đi khám ngay nếu

• Sưng đỏ quanh mắt, mí mắt sưng.
• Nhìn đôi, giảm thị lực.
• Đau đầu dữ dội.
• Cứng cổ.
• Lú lẫn.
• Sốt cao không hạ.
• Sưng vùng trán.

Các dấu hiệu này gợi ý biến chứng cần xử trí khẩn — đặc biệt các dấu hiệu quanh mắt.

Viêm tai giữa sau cảm

Vì sao trẻ hay bị

Tai giữa nối với vùng họng qua một ống nhỏ.

Ở trẻ nhỏ, ống này ngắn hơn, nằm ngang hơn so với người lớn — nên dịch và vi khuẩn dễ đi lên tai giữa hơn.

Đây là lý do viêm tai giữa rất phổ biến ở trẻ nhỏ và ít gặp hơn ở người lớn.

Dấu hiệu

Ở trẻ lớn và người lớn:

• Đau tai.
• Cảm giác đầy tai, ù tai.
• Nghe kém.
• Sốt.

Ở trẻ nhỏ chưa nói được:

• Quấy khóc nhiều, đặc biệt về đêm.
• Kéo tai, dụi tai.
• Bỏ bú hoặc bú kém — vì mút làm đau tai hơn.
• Khó ngủ.
• Sốt.
• Chảy dịch từ tai.

Dấu hiệu kéo tai kèm quấy khóc sau một đợt cảm là gợi ý đáng chú ý.

Về việc dùng kháng sinh

Đây là điểm đã thay đổi trong thực hành y khoa.

Không phải mọi trường hợp viêm tai giữa đều cần kháng sinh ngay.

Nhiều trường hợp tự khỏi, và bác sĩ có thể chọn theo dõi có kiểm soát — giảm đau, theo dõi, và dùng kháng sinh nếu không cải thiện.

Cách tiếp cận này giúp tránh dùng kháng sinh không cần thiết.

Khi nào thường dùng kháng sinh sớm hơn

• Trẻ rất nhỏ.
• Triệu chứng nặng — đau nhiều, sốt cao.
• Viêm cả hai tai ở trẻ nhỏ.
• Chảy dịch từ tai.
• Trẻ có bệnh nền.
• Không cải thiện sau thời gian theo dõi.

Quyết định này của bác sĩ sau khi khám tai.

Không thể tự đánh giá được vì cần nhìn vào màng nhĩ.

Chăm sóc

• Giảm đau — hỏi dược sĩ về thuốc phù hợp với tuổi.
• Chườm ấm ngoài tai có thể giúp dễ chịu.
• Không nhỏ bất cứ thứ gì vào tai mà chưa có chỉ định — đặc biệt nếu có thể thủng màng nhĩ.
• Không ngoáy tai.
• Giữ tai khô nếu có chảy dịch.
• Cho trẻ bú ở tư thế đầu cao hơn.

Về việc nhỏ thuốc vào tai: đây là điều cần có chỉ định, vì nếu màng nhĩ đã thủng thì một số loại thuốc không được dùng.

Đi khám ngay nếu

• Đau tai dữ dội.
• Chảy dịch hoặc mủ từ tai.
• Sưng đỏ vùng sau tai, tai bị đẩy ra trước.
• Sốt cao.
• Nghe kém rõ rệt.
• Chóng mặt, mất thăng bằng.
• Méo mặt.
• Trẻ li bì, bỏ bú.
• Không đỡ sau thời gian theo dõi.

Dấu hiệu sưng đỏ sau tai là tình huống cần đi khám ngay.

Phòng ngừa

Với viêm xoang

• Rửa mũi bằng nước muối khi bị cảm.
• Giữ không khí đủ ẩm.
• Điều trị viêm mũi dị ứng nếu có.
• Không xì mũi quá mạnh.
• Tránh khói thuốc.

Với viêm tai giữa ở trẻ

• Tránh khói thuốc — yếu tố nguy cơ rõ rệt.
• Bú mẹ nếu có thể.
• Không cho bé bú nằm ngửa hoàn toàn — nên nâng cao đầu.
• Tiêm phòng đầy đủ.
• Vệ sinh tay trong nhà.

Về khói thuốc: đây là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được, và tác động của nó rõ.

Điều cần nhớ

Cả hai tình trạng này đều:

• Thường xảy ra sau cảm.
• Nhiều trường hợp tự khỏi.
• Cần bác sĩ đánh giá để quyết định có dùng kháng sinh không.
• Có dấu hiệu cảnh báo riêng cần đi khám ngay.

Việc không được kê kháng sinh ngay không có nghĩa là bị bỏ qua — đó có thể là cách tiếp cận đúng, với điều kiện có theo dõi và biết khi nào quay lại.

Câu hỏi thường gặp