Trong danh sách những việc nên làm khi bị cảm, bù nước đứng đầu.
Nó đơn giản, miễn phí, không có tác dụng phụ — và hay bị làm chưa đủ.
Vì sao quan trọng
Mất nước nhiều hơn bình thường
- Sốt — mất nước qua mồ hôi và qua hơi thở.
- Thở nhanh hơn khi sốt.
- Chảy mũi nhiều.
- Nôn hoặc tiêu chảy nếu có.
Nhưng lại uống ít hơn
- Mệt, không muốn dậy.
- Đau họng, nuốt khó.
- Chán ăn, chán uống.
- Ngủ nhiều nên bỏ lỡ các cữ uống.
Hai yếu tố cộng lại khiến mất nước là chuyện dễ xảy ra.
Đủ nước giúp gì
- Làm loãng dịch mũi họng — dễ xì, dễ khạc hơn.
- Giảm cảm giác khô rát họng.
- Giảm cảm giác mệt — mất nước tự nó gây mệt và đau đầu.
- Giúp cơ thể điều hoà thân nhiệt.
- Giúp thận hoạt động bình thường.
Dấu hiệu mất nước
Ở người lớn
- Khát nhiều.
- Môi, miệng khô.
- Tiểu ít, nước tiểu sẫm màu.
- Chóng mặt khi đứng dậy.
- Mệt lả.
- Đau đầu.
- Da khô, kém đàn hồi.
Màu nước tiểu là chỉ báo đơn giản và hữu ích nhất.
Nước tiểu vàng nhạt là tốt. Vàng đậm hoặc sẫm màu là dấu hiệu cần uống thêm.
Ở trẻ nhỏ
- Khóc không có nước mắt.
- Tã khô lâu, tiểu rất ít.
- Thóp lõm ở trẻ còn thóp.
- Môi miệng khô.
- Mắt trũng.
- Li bì hoặc quấy bất thường.
- Da kém đàn hồi.
Trẻ có dấu hiệu mất nước cần đi khám — trẻ mất nước nhanh hơn người lớn nhiều.
Ở người cao tuổi
Nhóm này dễ mất nước hơn vì:
- Cảm giác khát giảm theo tuổi — không thấy khát dù đã thiếu nước.
- Chức năng thận giảm.
- Một số thuốc lợi tiểu làm mất nước thêm.
- Có thể hạn chế uống vì ngại đi vệ sinh.
Vì vậy với người cao tuổi, nên chủ động nhắc uống theo giờ thay vì chờ họ thấy khát.
Dấu hiệu mất nước ở người cao tuổi có thể là lú lẫn — điều này hay bị nhầm với các nguyên nhân khác.
Uống bao nhiêu
Không có con số cố định cho mọi người, nhưng nguyên tắc:
- Nhiều hơn bình thường khi đang sốt.
- Uống đều trong ngày, không dồn một lúc.
- Theo dõi màu nước tiểu để điều chỉnh.
Lưu ý với một số nhóm
Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu có thể được bác sĩ giới hạn lượng nước.
Với các nhóm này, cần theo hướng dẫn của bác sĩ — uống quá nhiều cũng có thể gây vấn đề.
Nên uống gì
Tốt
- Nước lọc — nền tảng.
- Nước ấm — dễ chịu hơn khi đau họng.
- Nước cháo, nước canh — vừa bù nước vừa bù muối và năng lượng.
- Súp, canh — dễ ăn khi chán ăn.
- Nước trái cây pha loãng.
- Trà loãng, trà thảo mộc nhẹ.
- Oresol khi có nôn, tiêu chảy hoặc sốt cao.
Hạn chế
- Nước ngọt có ga — nhiều đường, không bù được điện giải tốt.
- Cà phê đặc, trà đặc — có thể gây mất nước thêm và ảnh hưởng giấc ngủ.
- Rượu bia — gây mất nước, ảnh hưởng hồi phục, và có thể tương tác với thuốc.
Về oresol
Đây là dung dịch bù nước và điện giải, hữu ích khi mất nước nhiều.
Cách dùng đúng
- Pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên gói — đây là điểm quan trọng nhất.
- Pha với nước đun sôi để nguội.
- Uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên — không uống ừng ực.
- Dùng trong ngày, không để qua đêm.
Sai lầm thường gặp
Pha đặc hơn hướng dẫn vì nghĩ sẽ hiệu quả hơn.
Đây là sai lầm nguy hiểm — pha đặc có thể gây rối loạn điện giải, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
Các sai lầm khác:
- Chia gói ra pha nhiều lần — không chia được đúng tỷ lệ.
- Pha với nước khoáng hoặc nước trái cây.
- Thêm đường cho dễ uống.
Pha đúng theo hướng dẫn ghi trên gói.
Bù nước cho trẻ nhỏ
Trẻ bú mẹ
- Cho bú nhiều cữ hơn, mỗi cữ ngắn hơn.
- Sữa mẹ vừa là nước vừa là dinh dưỡng và kháng thể.
Trẻ lớn hơn
- Cho uống từng ngụm nhỏ, thật thường xuyên — hiệu quả hơn ép uống nhiều một lúc.
- Dùng thìa hoặc xi-lanh không kim nếu trẻ không chịu uống cốc.
- Thử nhiều loại — nước, nước cháo, nước canh.
- Nước mát có thể dễ uống hơn nếu đau họng.
- Không ép mạnh — dễ gây nôn và sợ.
Nếu trẻ nôn
- Chờ một lúc rồi bắt đầu lại với lượng rất nhỏ.
- Tăng dần nếu giữ được.
- Nếu nôn liên tục không giữ được gì — đi khám.
Khi nào cần đi khám vì mất nước
- Không uống được gì, nôn tất cả.
- Tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ.
- Chóng mặt nhiều, gần ngất.
- Lú lẫn — đặc biệt ở người cao tuổi.
- Trẻ khóc không nước mắt, thóp lõm, li bì.
- Môi khô nứt, mắt trũng rõ.
- Tim đập nhanh, thở nhanh.
Với trẻ nhỏ và người cao tuổi, ngưỡng đi khám nên thấp hơn — họ mất bù nhanh hơn.
Mẹo thực tế
- Để chai nước ngay cạnh giường — nhìn thấy thì nhớ uống.
- Uống một ngụm mỗi lần tỉnh dậy.
- Đặt nhắc nhở nếu hay quên.
- Với người cao tuổi: chủ động mời uống theo giờ.
- Ghi lại lượng uống nếu đang theo dõi người bệnh.
- Dùng cốc nhỏ — uống hết một cốc nhỏ dễ hơn nhìn một cốc lớn.
Một lưu ý
Bù nước không chữa được cảm.
Nhưng nó giúp người bệnh dễ chịu hơn rõ rệt, và nó ngăn được một biến chứng thực tế là mất nước — vốn là lý do nhập viện phổ biến, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bù nước lại quan trọng khi bị cảm?
Vì sốt làm mất nước qua mồ hôi và hơi thở, người bệnh lại thường ăn uống kém. Đủ nước giúp làm loãng dịch mũi họng, giảm cảm giác mệt và giúp cơ thể hoạt động tốt hơn.
Dấu hiệu mất nước là gì?
Khát nhiều, môi miệng khô, tiểu ít và nước tiểu sẫm màu, chóng mặt khi đứng dậy, mệt lả. Ở trẻ nhỏ còn có khóc không nước mắt, thóp lõm và tã khô lâu.
Nên uống gì là tốt nhất?
Nước lọc là nền tảng. Ngoài ra có nước cháo, nước canh, nước trái cây pha loãng và oresol khi cần. Nên hạn chế nước ngọt có ga, cà phê đặc và rượu bia.
Trẻ nhỏ không chịu uống thì làm sao?
Cho uống từng ngụm nhỏ thật thường xuyên bằng thìa hoặc xi-lanh không kim thay vì ép uống nhiều một lúc. Với trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều cữ hơn. Nếu trẻ không uống được gì thì cần đi khám.