Chăm sóc người ốm trong nhà mà không bị lây

Một tình huống quen thuộc: con đi học về bị cảm, vài ngày sau mẹ ốm, rồi tới bố, rồi tới ông bà.

Không thể tránh hoàn toàn, nhưng có thể giảm đáng kể.

Nguyên tắc chung

Virus lây qua ba đường chính: giọt bắn, qua tay và bề mặt, và các hạt nhỏ trong không khí kín.

Các biện pháp dưới đây nhắm vào cả ba.

Bố trí không gian

Nếu có phòng riêng

• Người ốm ở phòng riêng trong giai đoạn đầu.
• Mở cửa sổ thông gió thường xuyên.
• Hạn chế người ra vào.
• Nếu được, dùng nhà vệ sinh riêng.

Nếu nhà chật

Đây là tình huống thực tế của nhiều gia đình.

• Tạo khoảng cách trong cùng phòng — nằm cách xa nhất có thể.
• Cho người ốm nằm ở góc thoáng, gần cửa sổ.
• Mở cửa sổ thường xuyên — biện pháp hiệu quả và miễn phí.
• Đeo khẩu trang khi ở gần.
• Ưu tiên tách người ốm khỏi người nguy cơ cao — nếu chỉ làm được một việc thì làm việc này.
• Ngủ quay đầu ngược chiều nhau nếu phải nằm chung giường.

Người chăm sóc

Nên là một người cố định

Càng ít người tiếp xúc gần thì càng ít nguy cơ lây lan.

Không nên là người thuộc nhóm nguy cơ cao

• Người cao tuổi.
• Thai phụ.
• Người có bệnh mạn tính.
• Người suy giảm miễn dịch.

Nếu không có lựa chọn khác thì cần các biện pháp bảo vệ chặt hơn.

Khi chăm sóc

• Đeo khẩu trang khi ở gần.
• Rửa tay sau mỗi lần tiếp xúc — trước và sau.
• Không đưa tay lên mặt.
• Không dùng chung đồ với người ốm.
• Thay quần áo nếu bị dính dịch tiết.
• Tự theo dõi xem mình có triệu chứng không.

Đồ dùng

Riêng biệt

• Khăn mặt, khăn tắm.
• Cốc uống nước.
• Bát đũa — hoặc rửa kỹ bằng nước nóng và xà phòng.
• Bàn chải đánh răng — để cách xa nhau.
• Gối, chăn.

Khăn giấy

• Để sẵn hộp khăn giấy cạnh người ốm.
• Có túi rác riêng có nắp ngay cạnh.
• Dùng xong bỏ ngay, không để trên bàn hay trên giường.
• Rửa tay sau khi bỏ rác.

Vệ sinh bề mặt

Các bề mặt hay chạm cần được lau thường xuyên:

• Tay nắm cửa.
• Công tắc điện.
• Điều khiển từ xa.
• Điện thoại — của cả người ốm lẫn người chăm.
• Vòi nước, bồn rửa.
• Nút xả bồn cầu.
• Mặt bàn, tay vịn cầu thang.
• Bàn phím, chuột máy tính.

Lau bằng khăn ẩm với xà phòng hoặc dung dịch lau thông thường là đủ.

Giặt giũ

• Giặt khăn và quần áo của người ốm riêng nếu có thể.
• Không ôm đồ bẩn sát người khi mang đi giặt.
• Rửa tay sau khi xử lý đồ bẩn.
• Phơi khô hoàn toàn.

Bảo vệ người nguy cơ cao

Đây là phần quan trọng nhất trong gia đình nhiều thế hệ.

• Tách riêng khỏi người ốm.
• Không để người ốm bế trẻ nhỏ.
• Không để người ốm chăm sóc người già.
• Ăn riêng hoặc ăn cách xa trong thời gian này.
• Nếu buộc phải tiếp xúc — cả hai đeo khẩu trang, thời gian ngắn nhất.
• Theo dõi sát nếu họ bắt đầu có triệu chứng.
• Đi khám sớm, không chờ.

Nếu mẹ đang cho con bú bị ốm

Thường vẫn có thể tiếp tục cho bú — sữa mẹ chứa kháng thể có ích cho bé.

Các biện pháp giảm lây:

• Rửa tay thật kỹ trước khi bế và cho bú.
• Đeo khẩu trang khi cho bú và khi bế con.
• Không hôn bé.
• Nếu quá mệt, vắt sữa để người khác cho bé ăn.
• Hỏi bác sĩ về việc dùng thuốc khi đang cho con bú.

Trong các bữa ăn

• Người ốm ăn riêng nếu có thể.
• Dùng thìa chung để gắp thức ăn — thói quen dùng đũa riêng gắp chung là đường lây.
• Không chấm chung bát nước chấm.
• Không uống chung cốc.
• Không mớm cơm cho trẻ.

Mục thứ hai đáng chú ý: đây là thói quen ăn uống phổ biến và là đường lây trực tiếp giữa các thành viên.

Thông gió

Biện pháp đơn giản và hiệu quả:

• Mở cửa sổ vài lần mỗi ngày, kể cả khi trời lạnh.
• Mở cửa ở hai phía để tạo luồng khí.
• Bật quạt hút nếu có.
• Hạn chế dùng điều hoà đóng kín liên tục.

Chỉ cần mở cửa vài phút cũng đã giúp thay không khí trong phòng.

Với trẻ trong nhà

Trẻ nhỏ khó tuân thủ các biện pháp này.

Những gì làm được:

• Dạy rửa tay và nhắc thường xuyên.
• Dạy che miệng bằng khuỷu tay khi ho.
• Tách đồ chơi của trẻ ốm.
• Lau đồ chơi hay chạm.
• Không để trẻ ốm và trẻ khoẻ ngủ chung nếu tránh được.
• Chấp nhận rằng khó tránh hoàn toàn.

Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc

• Ngủ đủ — thiếu ngủ làm dễ ốm theo.
• Ăn uống đầy đủ.
• Thay phiên nếu có nhiều người.
• Nhận giúp đỡ khi được đề nghị.
• Tự theo dõi triệu chứng của mình.

Đặc biệt với cha mẹ có con nhỏ ốm — nhiều đêm mất ngủ liên tiếp làm kiệt sức thật.

Một cách nhìn thực tế

Không thể tránh lây hoàn toàn, đặc biệt trong nhà chật và với trẻ nhỏ.

Nhưng các biện pháp này giúp:

• Giảm số người bị lây.
• Giảm mức độ phơi nhiễm — điều này có thể ảnh hưởng tới mức độ nặng.
• Bảo vệ được người dễ tổn thương nhất — mục tiêu quan trọng nhất.
• Tránh cảnh cả nhà ốm cùng lúc, không còn ai chăm ai.

Điểm cuối rất thực tế: nếu giữ được ít nhất một người khoẻ trong nhà, mọi việc dễ hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp